1864 Vilayet Nizamnamesi nedir?

Osmanlı Taşra Teşkilatı

1864 Vilayet Nizamnamesi öteki adıyla Teşkil-i Vilayet Nizamnamesi Sultan Abdülaziz tarafınca 8 Ekim 1864 tarafınca kabul edilmiştir. Bu nizamname ile Osmanlı Devletinde tüm eyaletler vilayete dönüştürülmüştür. Nizamname gereğince Tuna Vilayeti, Vidin, Niş ve Aslı eyaletlerinin birleşmesiyle kurulmuştur. Ek olarak Karaman Eyaleti de bu nizamname ile Konya Vilayeti olarak değiştirilmiştir.Konya vilayeti 1918 ve 1921 yılları aralığında işgale uğramıştır. 1923 senesinde da Konya Vilayeti, Burdur, Teke, Karaman, Konya ve Niğde olmak suretiyle 5 şehre ayrılmıştır. Ek olarak Musul Eyaleti, Musul vilayetine, Bağdat Eyaleti, Bağdat Vilayetine, Bosna Eyaleti, Bosna Vilayetine, Basra Eyaleti, Basra Vilayetine, Şam Eyaleti, Şam Vilayetine, Manastır Eyaleti, Manastır Vilayetine, İşkodra Sancağı ise Manastır vilayetinden ayrılarak bağımsız bir vilayet olmuştur. dönüştürülmüştür.

Türk yönetim tarihinde 1864 Vilayet Nizamnamesi’ne büyük ehemmiyet atfedilir ve birçok kaynakta da Türkiye’de bu Nizamname’yle “il sistemi”ne geçilmiş olduğu kabul edilir. Bu kabulün geçerli olabilmesi için, il sisteminin özgül özelliklerinin mühim bir kısmının 1864 Vilayet Nizamnamesi ile getirilmiş olması gerekir. Oysa bugün uygulanan il sistemi ile 1864 Vilayet Nizamnamesi’yle Türk taşra yönetim sisteminde meydana getirilen değişimler karşılaştırıldığında, “Türkiye’de 1864 Vilayet Nizamnamesi ile il sistemine geçilmiştir” bilgisinin temellerinin o kadar da sağlam olmadığı görülmektedir. Bu çalışmada 1864 Vilayet Nizamnamesi’yle Osmanlı Devleti’nin taşra yönetiminde bazı mühim değişikliklerin yapıldığı kabul edilmekte sadece bu değişiklerin taşra yönetiminde (il sistemine geçilmiş olduğu şeklinde) bir sistem değişikliğine yol açmadığı iddia edilmektedir.

Türk yönetim tarihinde 1864 Vilayet Nizamnamesi’nin mühim bir yeri vardır. Bundan ilkin de Osmanlı Devleti’nin taşra yönetimleriyle ilgili düzenlemeler yapılmıştır sadece 1864 Nizamnamesi, taşra yönetimini bütüncül bir anlayışla ele alan ilk düzenlemedir. Nizamname’yle Türk taşra yönetiminde, yapısal ve işlevsel olarak bazı mühim yenilikler getirilmiştir. Mesela, günümüzün “İl Hususi İdareleri”nin temelini oluşturan “Vilayet Umumi Meclisleri” ilk kere bu Nizamname ile Türk yönetim sistemindeki yerini almıştır. Gene, “nahiye” kademesi yönetimsel birim olarak ilk kere bu Nizamname ile düzenlenmiştir. İşlevsel olarak bakıldığında ise, o zamana değin olmayan bazı kamu görevlilerinin taşrada istihdamı öngörülmüş; taşra birimlerinin tüm organ ve görevlileri; yetki, vazife ve sorumluluklarıyla beraber düzenlenmiştir.

1864 Nizamnamesi’yle Osmanlı Devleti’nin taşra yönetiminde mühim değişimler olmuştur sadece Nizamname ile ilgili idrak bu gerçekliğin de ötesine taşınmıştır. Öyleki ki, Türk kamu yönetimi yazını incelendiğinde, araştırmacıların büyük bir çoğunluğunun, 1864 Nizamnamesi’yle “il sistemi”ne geçilmiş olduğu mevzusunda neredeyse aynı fikir oldukları görülür; birçok yazı, kitap ve benzeri eserde, bu ve bu anlama gelebilecek data, doğru kabul edilerek sunulmuştur. Bununla beraber bu bilginin temellerini, kaynaklarını, doğruluğunu yada yanlışlığını tartışan bir kaynağa (en azından elinizdeki bu emek harcama kapsamında taranan kaynaklarda) rastlanmamış ve mevzu 1864 Nizamnamesi öncesi ve sonrası ile karşılaştırmalı olarak incelenmemiştir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir