Zarf (Belirteç) konusunu iyi anlayabilmek için daha ilkin görmüş olduğunuz isim, ödat ve bilhassa de fiilimsiler konusunu iyice anlamanız gerekiyor. Bundan dolayı zarflar; sıfatları, fiilimsileri ve kimi zaman de kendilerine benzeyen sözcükleri doğrusu gene zarfları durum, süre, yer-yön, miktar, sual yönüyle belirten sözcüklerdir.

Zarfları cümlede öteki sözcük türlerinden ayırmak için öteki kelimelerle olan ilişkilerini iyice incelemek gerekir. Aslına bakacak olursak Türkçede aslolan zarf olarak kullanılan sözcük sayısı oldukca azdır. Türkçede bir çok zarf öteki sözcük türlerinden alınan sözcüklerden oluşturulmuştur.

Zarf Çeşitleri (Belirteç Çeşitleri)

  • Durum Zarfları
  • Vakit Zarfları
  • Azlık-Çokluk Zarfları
  • Yer Yön Zarfları
  • Sual Zarfları

Zarfların Özellikleri

  • Zarflar da tek başına kullanıldığında isimleşir.
  • Zarflar isim çekim eklerini alamaz.
  • İsim cümlelerinde zarflar ödat görevinde kullanılır. Doğrusu yüklemi isim olan cümlelerde zarf olarak kullanılabilecek sözcükler sıfattır.
  • Belirteçler bununla birlikte fiilimsi ve sıfatları da belirtir.

Zarfların sözcükleri çeşitli özellikleri bakımından nitelendirdiğini söylemiştik. Dolayısıyla özellikleri bakımından zarflar beş başlıkta incelenir.

Sınıfın kapısını sertçe kapattı. (Durum zarfı)

Imtihanı yarın olacağız. (Vakit zarfı)

Yarınki sınava oldukca çalıştım. (Azlık-çokluk zarfı)

Bunalınca dışarı çıktım. (Yer-yön zarfı)

Sınavdaki bu suali iyi mi çözdünüz. (Sual zarfı)

1. Durum Zarfları

Niteledikleri fiili durum yönünden belirten, onların durumlarını özetleyen, onların iyi mi yapıldığını belirten zarflardır. Zarfların en oldukca kullanılan çeşidi durum zarflarıdır.

Fiillere sorulan “Iyi mi?” probleminin cevabı durum zarfıdır.

Örnekler

Senin değillermiş şeklinde davranacaksın.

Fazlaca sahiplenmeden, Fazlaca ilişkin olmadan yaşayacaksın.

Halı dokur şeklinde yonttu mermeri.

Okula yürüyerek geldim.

Gözümün içine bakarak yalan söylemiş oldu.

Şimdi kuşlar usul usul denize uçuyordur.

* Zarflar fiilden derhal ilkin kullanılma şeklinde zorunluluğu yoktur. Araya başka sözcüklerde girebilir.

2. Vakit Zarfları

Fiilleri süre yönünden belirten zarflardır. Vakit zarfları meydana getirilen eylemin, hareketin zamanını bildirir. Vakit zarfı olarak kullanılan sözcüklerin çeşitliliği oldukça fazladır. Vakit zarfı olarak kullanılan sözcüklerden bazıları şunlardır: akşam, akşama doğru, sabahleyin, ara sıra, kimi zaman, ansızın, bu yıl, bu hafta, bu sefer, gün akşam, dünden beri, erkenden, geceleri, öğleye doğru, saatlerce, sonrasında, sonradan, şimdilik, şu anda, senelerdir, hala, haftaya…

Vakit zarfı örnekleri

Kargo hemen hemen bizlere ulaşmadı.

Bu akşam dışarıda bir toplantım var.

Yarın bizimkilerle İzmir’e uçacağız.

Evin boya işi üç saate biter.

Bizim evin kışın ısınma problemi var.

Sabah 7.20’de dersimiz başlıyordu.

3. Azlık-Çokluk (Miktar) Zarfları

Öteki zarflardan değişik olarak fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları miktar anlamında belirten zarf çeşididir.

Miktar zarflarını bulmak için belirtilen sözcüğe “Ne kadar?” sorusunu sorabiliriz.

Başlıca azlık-çokluk zarfları şunlardır: oldukca, birazcık, tamamlanmamış, fazla, azıcık, daha, oldukça, pek oldukca, oldukça, bir fazlaca, ne kadar, en, en oldukca,  daha oldukca, çokça, bayağı…

Miktar zarfı örnekleri

Dün meydana gelen koşuda oldukca yoruldum. 

Sınavda öğrenciler oldukça güzel cevaplar vermişler.

Fazlaca sahiplenmeyince, oldukca ilişkin de olmazsın hem.

Fazlaca sevmeyeceksin örnek olarak.

Sizi içeri alana kadar birazcık beklemelisiniz.

Azıcık daha çalışsaydım bugün daha kaliteli bir yaşamım olurdu.

Konserde bayağı şarkı okudular.

NOT: Bazı kaynaklarda “en” zarfı “en üstünlük zarfı” olarak kabul görmektedir.

En sevdiğim öğretmenimin tayini çıktı.

4. Yer Yön Zarfları

Eylem ve eylemsileri adı üstünde yer ve yön olarak belirten zarf çeşididir. Öteki zarf çeşitlerinin aksine yer yön zarfları sınırı olan sayıdadır. Yer yön zarfı olarak kullanılan sözcükler yalnız şunlardan oluşmaktadır: Aşağı, yukarı, beri, öte, ileri, geri, içeri, dışarı.

Fiillere ya da fiilimsilere sorulan “Nereye?” sorusunun cevabıdır.

Yer yön zarfı örnekleri

Öğrenciler yukarı çıksın.

Akşam tüm aile dışarı çıktık.

Sokaktaki kalabalığı görünce içeri firar etti.

Yollar bozuk olunca geri dönüşümüz gecikti.

NOT: Yer yön zarfları hiçbir şekilde çekim eki almazlar. Yer yön zarflarına çekim eki getirildiğinde zarf görevinden çıkar ve cümlede dolaylı tümleç görevinde kullanılırlar.

Öğrenciler yukarıya çıksın. (Yukarı zarf fiiline “-a” yönelme hal eki geldiğinden zarf özelliği kaybedilmiştir.)

Dışarıya atkını takmadan çıkamazsın.

NOT 2: “e doğru” sözcükleri de yer yön zarfı olur.

Okula doğru yürüyoruz.

5. Sual Zarfları

Fiilleri ve eylemsileri sual bakımından belirten zarf çeşididir. Öteki zarf çeşitlerini bulmak için sorulan sorular cümle içinde kullanılırsa sual zarfını oluşturur. Sual zarfları şunlardır: Iyi mi, ne kadar, ne süre, niçin, niçin, niye, ne(sebep anlamında kullanılırsa).

Sual zarflarına cümle içinde verilen cevaplarda zarf olurlar.

Sual zarfı örnekleri

Iyi mi başardın buraya gelmeyi?

Derslerine niye çalışmıyorsun?

Evine ne süre dönmeyi düşünüyorsun?

Mesajıma niçin geri dönüş yapmadın?

Ne ağlarsın benim zülfü siyahım?

NOT: “Ne” sorusunun zarf bulunduğunu anlayabilmek için yerine “Niçin, niçin?” sözcükleri getirilip getirilemediğine bakılır. Eğer yerine “Niçin, niçin?” gelebiliyorsa sual zarfıdır.

Ek olarak Bkz -> SÖZCÜK TÜRLERİ ZARF KONU VİDEOSU

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir