Ahilik Teşkilatına Giriş ve Derece Yükseltme Törenleri

Ahilik teşkilatında dereceler ve derecelerin açıklamaları detaylı bir halde aşağıda açıklanmıştır.

Yiğit: İyi ailelerin temiz ahlaklı, 10 yaşından minik adam evlatları belirlenerek, bunlara yiğit lakabı verilir.

Yamak: Bir esnafın yanına yamak olarak alınmak için 10 yaşlarında olunması, işe devamının baba ya da veli tarafınca sağlanması şarttır. Yamağa bir tek, çıraklık öncesi mesleki bilgiler verilir.

Çırak: İki yıl parasız ve tertipli olarak yamaklık eden çıraklığa yükselir. Bu yükseliş bir törenle yapılır. Çırak olacak gencin ustası, kalfaları, velisi, esnaf loncası başkanının dükkanında sabah namazından sonrasında toplanırlar. Usta yamağın işe bağlılığını ve becerisini anlatır. Loncanın Nakibi, zaviyeye alınacak yamağı her insana tanıtır. Böylece yamak, çırak olarak topluluğa girmiş olur. Lonca başkanı olan şeyh, kendisine ustası tarafınca verilmek suretiyle uygun bir haftalık ücret keser.

Kalfa: Üç yıl çırak olarak hizmet eden gencin kalfalığa yükseltilmesi, bir törenle lonca odasında yapılır. Törende lonca kurulu tamamen hazır bulunur. Esnaf dışındaki, meslekten olmayan, loncaya kabul edilmiş Üstatlar da törene çağrı edilir.

Kalfaların en kıdemlisi hizmet ve rehberlik görevini yerine getirir. Kalfalığa yükseltilecek genç, o gün esnafa mahsus elbiseyi ilk kere giyer. Kendi ustasıyla başka üç usta iyi ahlakına tanıklık ederler. Orada bulunan bir hoca yakarma eder. Sonrasında hepimiz ayağa kalkar, lonca başkam Şeyh, peştamal (şed) kuşatır ve kendisine sanat ve tecim hakkında lüzumlu öğütleri verir. Yeni kalfanın, üstatların ve büyüklerin ellerini öpmesiyle törene son verilir.

Kalfa olan, loncada o gün hizmet ve rehberlik eden kalfa ile beraber loncadan çıkar. Lonca önünde toplanan esnaf çırakları, mübarek olsun derler. Yeni kalfa rehberle beraber doğru üstadının dükkanına giderek, dükkanın önünde durur ve esnafın tüm kalfaları gelip kutlama ederler.

Üstad: Üstatlığa yükselmek için, kalfanın üç yıl kalfalık etmesi, bu süre içinde hakkında asla yakınma olmaması, kendine verilen görevleri dikkatle yerine getirmiş olması, bilhassa çırak yetiştirme hususunda titiz davranması, diğeri kalfalarla iyi geçinmesi, sanatına bağlı olması, müşterilere karşı iyi davranması, ayrı dükkan yönetebileceği kanaatini uyandırması ve ana para durumunun iyi olması gerekir.

Ahilik Teşkilatına Giriş

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Aşama Yükseltme Törenleri

Üstatlık törenleri ilkbaharda yapılır. Üstatlığa layık görülen kalfaya minimum otuz gün ilkin kabul sonucu bildirilir ve dükkan bulmaya izin verilir.

Kalfa dükkanı bulduğunu, kendi ustası vesilesiyle kahyaya bildirir ve merasim günü kararlaştırılır. Törene, dahili ve harici tüm Üstatlar, diğeri tüm esnafın kahyaları, memleketin müftüsüyle kadısı da çağrılır.

Kahya köşkünde, esnaf kahyaları ve üstatları iki sıralı çember teşkil ederler. Ön sırada kahya ve onların arkasında Üstatlar otururlar. Çemberin ortasına yerleştirilen yuvarlak bir sedir üstüne de kâhyaların en yaşlısıyla müftü ve kadılar otururlar. Üstat olacak kalfa, sağında kahyası, solunda ustası olması durumunda meclise girer, oradakileri merhabalar. Müftünün işareti üstüne İmam bir yakarma (aşir) okuyarak toplantıyı açar.

Müftü, tecim, sanat ve emek harcama hakkında bazı ayetler, kadı da bu mealde birkaç hadis okuyup anlamlarını anlatırlar. Toplantıya başkanlık eden kahya kalkıp asasına dayanır, yeni üstadı önüne çağırıp karşısına alır. Peygamberlerin hangisinin hangi sanatın piri bulunduğunu söyleyip, esnafın silsilesini pirine kadar çıkardıktan sonrasında, ticarette sadakat ve doğruluk, esnafa, müşteriye saygı duymak, malına hile karıştırmamak, malındaki ayıp ve noksanı satıştan ilkin alıcıya bildirmek, özetle kimsenin zararına çalışmamak gereğini anlatır.

Padişaha itaati, bilginlere saygıyı, halka şefkat ve acıma duymayı, küçükleri sevmeyi, hiç kimseye eziyet etmemeyi, kalfa ve çıraklarına, evlatları benzer biçimde bakmayı öğütleyerek sözlerini bitirir. Bundan sonrasında üstadı söze başlayarak, yeni bir üstat yetiştirmek amacıyla içtenlikle çalıştığını ve Tanrı’nın yardımıyla bunu başardığını, yeni üstadın her halinden memnun bulunduğunu bildirir.

Üstad Törenleri

Yeni üstattan, üstat olabilecek özellikleri kazandığını Tanrı için tanıklık eder ve helallik ister. Sadece bugün, görüşmede konuşabilme yetkisini alan yeni üstat, üstadından kendisinin bir hakkı olmadığım bildirince, üstadı, eski kalfasının arkasını sıvazlayarak şu şekilde der:

“Taşı tut altın olsun, Tanrı seni iki cihanda aziz etsin. Tuttuğun işte hayır gör. Geçenler, erenler, pirler daima yardımcın olsun. Tanrı rızkını bolca etsin, yoksulluk göstermesin, sorun çektirmesin. Bilginlerin dediklerini, kahyaların öğütlerini, benim sözlerimi tutmazsan, ana, baba, usta hakkına riayet etmezsen, halka zulüm edersen, kafir ve yetim hakkını alırsan hulasa Tanrının yasaklarından sakınmazsan yirmi tırnağın ahrette boynuna çengel olsun.”

Sonrasında kalfanın belindeki kalfalık peştamalını (şed) çıkarıp, kendi eliyle üstatlık peştamalını kuşatır. Bundan sonrasında yakarma edilir. Yeni üstat birer birer oradaki büyüklerin ellerini öper, dualarım alıp ayrılır.

Köşkün merdiveninden başlayarak üstatlar köşküne kadar iki sıra kalfa, çırak ve yamakların arasından geçer. Tarın size de nasip etsin diyerek üstatlar köşküne gider. Orada daha ilkin köşkten çıkan ve yalnız olarak kendisini bekleyen üstadına yetişerek elini öper. Bundan sonrasında tebrikler adım atar. Kahya, o günkü toplantının başkanı, diğeri kahyalar ve kalfaların kıdemlilerinden üç, çıraklardan iki, yamaklardan bir şahıs sırasıyla gelip üstadı kutlarlar.

Bundan sonrasında müftü ve kadılara ilişik minderler serilerek kollarına ikişer üstat geçmiş olduğu ve önlerinde bir kahya ve yanlarında dört üstat ve arkalarında on kalfa ve beş çırak bulunmuş olduğu ve en önde esnafın sancağı alışılmış törenle taşındığı halde bir alay teşkil edilerek müftü ve kadı tebriğe gelir. Bilginlere saygı dolayısıyla köşktekiler dışarı çıkıp onları karşılarlar, köşke getirip yerlerine oturturlar. Kahve, şerbet ve yalnız müftüyle kadıya çubuk verilir. Merasim bittiğinde hepimiz köşelerine döner. Sonrasında sırasıyla kalfalar, çıraklar ve yamaklar kutlama ederler.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir