Anlatımda Tema ve Konu

Soyut bir kavram olarak karşımıza tema çıkar. Bir yazınsal metnin temelinde yatan duygu ve düşüncelere tema denir. Bir metinde ele alınan tema o metnin mevzusu değildir. Tema soyuttur ve temanın geliştirilmesiyle mevzu oluşur.

Mevzu ise temanın somutlaştırılmış halidir. Şu demek oluyor ki tema işlenerek belli bir mekan, süre, kişilerle işlenerek mevzu haline getirilir. Bir yazıda üstüne söylenen sözler, duygular ve vakalara mevzu denir. Üstünde söz söylenebilecek, yazı yazılabilecek her şey mevzu olabilir. Bununla beraber birçok mevzu türü de vardır: bireysel ve toplumsal mevzular, soyut ve somut mevzular, ulusal ve evrensel mevzular vb. şeklinde. Bununla beraber geniş kapsamlı ve dar kapsamlı mevzular da vardır.

Ana Fikir

En kısa ifadeyle bir yazının yazılma sebebi ana düşüncedir diyebiliriz. Yazının başından sonuna kadar verilmek istenen bildiri ana düşünceyi oluşturur. Bu yüzden “Bu yazı niçin yazılmış olabilir?” şeklinde sorular bizlere ana düşünceyi verecektir. Anlatımdaki tüm paragraflar, cümleler destek düşünceler ana düşünceye hizmet eder. Ana düşünceyi bir canlının iskeleti olarak düşünebiliriz.

  1. Mevzuyu sınırlandırma

Anlatımda ele aldığınız mevzuyu sınırlandırarak gereksiz anlatımlar kurtulur, anlatımın kısa fakat etkili olmasını sağlayabiliriz. Mevzuyu sınırlandırarak anlatımın daha net anlaşılmasını da sağlayabiliriz. Ele alınan mevzunun birçok alt başlığı olabilir. Sözgelişi “yazışma” konusunu ele aldığımızda aslına bakarsak birçok alt başlığının bulunduğunu görebiliriz: yazışma, yazışma çeşitleri, iletişimin önemi, yazışma araçları vb. şeklinde. İletişim konusunu bu şekilde anlatmaya çalışırsak hem anlatımımız uzar hem de anlatmak istediğimiz ana düşünceden de uzaklaşmış oluruz. Bu yüzden ana düşünceye uygun bir alt başlığı seçmek de yarar vardır. Mesela ana düşüncemiz iletişimin önemiyse biz bir tek iletişimin önemi adlı alt başlığı ele alırız ve bunu ifade etmeye çalışırız. İletişimle ilgili öteki alt başlıkları bir kenara bırakarak mevzuyu sınırlandırmış oluruz. 

  1. Mevzu Seçilirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Üstünde durulan ve anlatılan durumun, olayın mevzu bulunduğunu söylemiştik. Yazar informasyon sahibi olduğu bir mevzuyu seçmelidir. Her ne kadar mevzuya hakim olsa da yazar o mevzu hakkında araştırma yapmak zorundadır. Mevzunun kapsamı belirlenmeli, mevzuya uygun ifade türü seçilmeli ve mevzu ana düşünceyi yansıtmalıdır.

  1. Mevzunun Bakış Açısını Belirleme

Anlatımda ele alınan mevzu değişik bakış açılarıyla işlenebilir. Bu bakış açıları: Somut perspektif, soyut perspektif ve öznel bakış açısıdır. Her bakış açısında mevzular değişik olarak ele alınır. Somut bakış açısında mevzular duyu organlarımızla hissedebileceğimiz şeylere dayanır. Soyut bakış açısında ise mevzular zihinsel yönden ele alınır ve işlenir. Öznel bakış açısında da kişisel yönelimler söz mevzusudur. Şu demek oluyor ki anlatıcı bir durumu benimser, güzel görür, hoşlanırsa mevzuya öznel bakış açısıyla yaklaşmış anlamına gelir.

Başlık

Anlatımda ele alınan mevzuya uygun olarak bir başlık belirlenir. Bu başlık mevzunun adı olmalıdır. Şu demek oluyor ki mevzunun içeriğine bakılırsa başlık atılır. Gelişigüzel başlık atılmaz.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir