Anlatımın Oluşumu

Metinler kendi içinde çeşitli başlıklara ayrılır. Sadece başlık ne olursa olsun, metin türü ne olursa olsun her metin kendi içinde anlam bütünlüğü oluşturmak zorundadır. Anlam bütünlüğünün oluşmadığı metinler, ifade açısından sıkıntılar barındırmaktadır.

Anlatımdaki bu bütünlük dil bilgisi kurallarına bağlı olarak sağlanırken hem de anlamların cümle içinde bağlantılı olması ve bütünlük oluşturması da önemlidir. Metinde dil bilgisi kurallarıyla sağlanan birliğe “bağlaşıklık” , metin içindeki anlam bağlantılarına da “bağdaşıklık” denir. Bağlaşıklık ve bağdaşıklık mevzularına dikkat edilmeden oluşturulan cümleler ifade bozukluğuyla karşı karşıya kalacaktır.

Bağdaşıklık: Anlam bağlantılarının uyumlu bir halde cümle içinde kullanılmasıydı. Şu demek oluyor ki cümlenin tutarlı olması, mantıksal düzene haiz olmasıdır. Bu özelliklerden yoksun cümle ifade bozukluğu oluşturur.

Ahmet’in bir yıl süresince derslerde uyuması, sınıfta kalmasını sağlamış oldu.

Bu cümlede “sağlamak” kelimesi ifade bozukluğuna yol açmıştır. Bu sebeple sağlamak pozitif yönde bir mevzu için kullanılırken burada negatif bir durumu belirttiği için yanlış kullanılmıştır. “Niçin oldu” kelimeleri doğru bir kullanım olacaktır.

Bu yıl Pendikspor kesinlikle şampiyon olabilir.

Burada “kesinlikle” ve “olabilir” kelimeleri tutarsızlık oluşturmuştur. Kesinlik ifade eden bir sözcükten sonrasında olasılık bildiren “olabilir” ifade bozukluğuna yol açmıştır.

Eğer arabayı dikkatsiz kullanırsan kaza yapar ölebilirsin hatta yaralanabilirsin. 

Bu sözcükte de en önce “ölmek” sözcüğü kullanılıp devamında aynı eyleme devam edilirsen ölümün ötesinde “yaralanabilmek” kelimesi kullanıldığından mantık hatası yapılıp ifade bozukluğu oluşmuştur.

Bağlaşıklık: Metin içinde oluşturulan cümlelerin, cümle içinde kelimelerin yan yana getirilirken dil bilgisi kurallarına uyulmasına “bağlaşıklık” denir. Bağlaşıklık kuralına uyulmaması ifade bozukluğuna neden olur.

Arkadaşlarımı arkalarından vurmadım, aksine  destek oldum.

Bu cümlede ikinci yüklem olan “oldum” fiilinin nesnesi noksan olduğundan ifade bozukluğu ortaya çıkmıştır. İkinci cümlede “onlara” dolaylı tümleci getirilerek ifade bozukluğu giderilebilir.

Dostlarıyla gezmeyi daima, ders emek harcamayı ise hiçbir süre sevmezdi.

Yüklem eksikliğinden kaynaklı bir ifade bozukluğu vardır. Birinci cümle sonuna “sever” yüklemi getirilerek ifade bozukluğu giderilebilir.

Bağdaştırma: kelimelerin yan yana getirilerek yeni bir anlam oluşturacak şekilde kullanımına “bağdaştırma” denir. Bağdaştırma “alışılmış bağdaştırma” ve “alışılmamış bağdaştırma” olarak ikiye ayrılır.

  1. Alışılmış bağdaştırma: Bu bağdaştırmada birbiriyle uyumlu, söylenmesi alışkanlık haline gelen kelimeler yan yana getirilerek kullanılır: Ölü canlar, soğuk havalar, yağmurlu geceler…
  2. Alışılmamış Bağdaştırma: Yan yana söylenmesi alışkanlık haline gelmemiş, uyumsuz kelimelerin bir arada kullanılmasıdır: Dilsiz otomobiller, yanık masalar…

Bağlam: Kelime yada cümlelerin, metinde bulundukları yere gore anlamlar kazanmasına “bağlam” denir.

Yazın, güneş altında gözlerim oldukça ağrıdı.

Aradığın kalem masanın gözünde olabilir.[/highligh]

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir