Anonim Halk Edebiyatı (Özellikleri, Nazım Biçimleri, Şiiri, Ürünleri)

Halkın yaşamını bizlere yansıtan anonim halk edebiyatı, söyleyeni belli olmayan sözlü ürünlerden oluşmaktadır. Bu ürünler başlangıçta doğal ki birine aittir sadece zaman içinde halk tarafınca benimsenmiş ve halkın ortak malı olmuşlardır. Anonim halk edebiyatı geleneğinin ürünleri karşımıza nazım (şiir), düzyazı (düz yazı) ve bir kısmı da nazım-nesir karışık olarak çıkabilmektedir.

Anonim Halk Edebiyatının Özellikleri

  • Bu edebiyat geleneğinde ürünler adından da anlaşılabileceği şeklinde anonimdir şu demek oluyor ki yazarları ve söyleyenleri belli değildir.
  • Halkın içinde sözlü olarak yaşayan ve kuşaktan kuşağa aktarılan ürünlerden oluşmaktadır.
  • Bu edebiyatın dili son aşama anlaşılır ve sadedir.
  • Ürünler yayılmış olduğu bölgenin dil özelliklerini taşımaktadır. Mesela İç Anadolu’ya ilişik olan bir şiirin dili bölgesel ağız özellikleri taşımaktadır.
  • Bu edebiyat geleneğinin ürünleri nazım, düzyazı ve nazım-nesir karışık bir halde oluşturulmuştur.
  • Şiirlerde nazım birimi olarak dörtlükler tercih edilmiştir.
  • Şiirlerde hece ölçüsü kullanılmıştır.
  • Bu ürünler Anadolu halkının yaşamını, felsefesini ve dünyaya bakış açısını yansıtmaktadır.
  • Başlangıçta bir kişinin eseri olarak ortaya çıkan ürünler sonrasında halk tarafınca benimsenmiş zaman içinde halkın ortak malı haline gelmiştir. 

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri

Bu edebiyatın nazım biçimlerini “Engel, türkü, ninni ve ağıt” oluşturmaktadır. Bu tarz şeyleri özetlemek gerekirse ele alacak olursak:

1) Engel

  • Halk edebiyatının en kısa nazım biçimidir.
  • Tek dörtlükten oluşur.
  • Çoğu zaman hecenin 7’li kalıbıyla yazılır.
  • Kafiye şeması “aaxa” şeklindedir.
  • Düz, kesik, yedekli ve atışmalı olmak suretiyle dört çeşidi vardır.
  • Her mevzuda söylenmektedir.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Engel

2) Türkü

  • Çoğu zaman söyleyeni belli değildir.
  • Türküler belli bir ezgiyle söylenmektedir.
  • Bentlerden oluşmaktadır.
  • Hecenin her kalıbıyla söylenmektedir.
  • Her bendin sonunda yeniden eden dizeye nakarat ya da kavuştak adı verilir.
  • Ezgisine, yapısına ve mevzusuna gore üç başlıkta sınıflandırılmaktadır.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Türkü

3) Ninni

  • Bebeklerin uyuması için söylenen ezgili şiirlerdir.
  • Çoğu zaman dörtlüklerden oluşmakta ve hece ölçüsüyle söylenmektedir.
  • Ninnilerde “e yavruma e e e”, “hu, hu, hoppala”  şeklinde sözler kullanılmaktadır.
  • Annelerin çocuklarına yönelik sözleri de içermektedir.

Anonim Halk Edebiyatı Düzyazı Ürünler

Anonim halk edebiyatında düzyazı ürünleri “Halk hikayeleri, efsaneler, masallar, bilmeceler, fıkralar, geleneksel Türk tiyatrosu” oluşturmaktadır.

Halk Hikayeleri

  • Sözlü olarak halk içinde yaşayan muhteşem özellikler barındıran aşk ve kahramanlık hikayeleridir.
  • Halk konularında anlatılan vakalar gerçek ya da gerçeğe yakındır.
  • Nazım-nesir karışık olarak aşıklar ya meddahlar tarafınca anlatılır.
  • Aşk ve kahramanlık şeklinde mevzularda oluşturulur.
  • Destanlar ile çağıl hikayeciliğin içinde köprü görevi görür.
  • Türk halk edebiyatında; “Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin, Tahir ile Zümre” hikayeleri oldukça meşhur olan halk hikayelerinin önderlik yapar.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Halk Hikayesi

Efsaneleşmiş

  • Halkın içinde gerçekmiş şeklinde anlatılan hayal gücüyle oluşturulmuş olan muhteşem hikayelerdir.
  • Efsaneler bir mekan, şahıs ya da vaka hakkında oluşabilir.
  • İnandırıcı bir halde anlatılan bu hikayeler daha fazlaca inançlara dayalıdır.
  • Toplumların inançlarını ve yaşamlarını yansıtır.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Efsaneleşmiş

Masal

  • Halkın içinde anonim olarak oluşan ve muhteşem özelliklerle süslenmiş ufaklıklara ders vermek için anlatılan hikayelerdir.
  • Esrarengiz ve düşsel bir ifade vardır.
  • Masallarda yer ve vakit terimi belirsizdir.
  • Masallarda iyilik, cömertlik, doğruluk, yardımseverlik şeklinde evrensel temalar işlenir.
  • Beş değişik bölümden oluşur.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Masal

Fıkra

  • Gerçeklerden yola çıkarak güldürme amaçlı mizahi bir halde anlatılan kısa hikayelerdir.
  • Fıkralar güldürürken düşündürmeyi de amaçlar.
  • Türk Edebiyatı’ndaki en meşhur fıkralar Nasreddin Hoca‘ya aittir.

Karagöz

  • Deriden kesilmiş ve biçim verilmiş tasvirlerle bir perdenin arkasında ışık yardımıyla oynanan ve hem de gölge oyunu olarak da malum geleneksel Türk tiyatrosudur.
  • Halkın ortak malı olan Karagöz; Türk kültürünü, yaşamını ve anlayışını yansıtır.
  • Karagöz oyunu doğaçlama oynanır ve güldürüye dayanır.
  • Oyun genel olarak Karagöz’ün Hacivat’ın sözlerini yanlış anlaması üstüne kuruludur.
  • Her ne kadar başlıca Karagöz ve Hacivat olarak iki tip olsa da oyuna fazlaca sayıda karakter de dahil olur.
  • Yazılı bir metne dayanmayan oyun dört bölümden oluşur.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Karagöz

Meddah

  • Bir topluluk karşısında tek kişinin sahneye çıkıp öykü anlatıp taklitler yapmış olduğu geleneksel Türk tiyatrosudur.
  • Oyuna özetleyen şahıs olan meddah, halkın kendisini görebileceği yüksek bir noktada sandalyeye oturarak hikayelerini anlatır.
  • Bu oyunda dekor olarak yalnız bir iskemle, sopa ve mendil kullanılır.
  • Meddah oyununu doğaçlama olarak oynar.
  • Meddah hikayelerine “Haak dostum Haak!” şeklinde adım atar.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Meddah

Orta Oyunu

  • Palanga isminde olan yuvarlak ve yüksek bir sahnede oynanan ve belli tiplerin etrafından dönen geleneksel tiyatromuzdur.
  • Yazılı bir metnin olmadığı orta oyununda oyun doğaçlama olarak sahnelenir.
  • Ana oyuncular Pişekar ve Kavuklu’dur sadece başka karakterler de oyuna dahil olur.
  • Oyun güldürüye ve taklitlere dayalıdır.
  • Dekor olarak fazlaca azca eşya kullanılır.
  • Oyun dört bölümden oluşur.
  • Ek olarak Bkz. ⇒ Orta Oyunu

Tekerleme

  • Çoğu zaman masal şeklinde anlatıların başlangıcında ya da sonunda söylenerek dinleyicilerin ilgisini çekmeyi amaçlanan kulağa hoş gelen uyumlu seslerden oluşan sözlerdir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir