Atatürk’ün Çocukluk Dönemi ve Öğrenim Hayatı

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Mustafa Kemal ATATÜRK’ün Çocukluğu

Mustafa Kemal ATATÜRK’ün Doğum Günü

Mustafa Kemal 1881’de Osmanlı Devleti’nin mühim bir liman şehri olan Selanik’te dünyaya geldi. Doğum günü tam olarak bilinmeyen Mustafa Kemal’in içsel kızı Prof. Dr. Afet İnan bu mevzuda
şunları aktarmıştır:

“Mustafa Kemal’in doğum ayı ya asla yazılmaz veya da yanlış olarak bir güz ayı gösterilir. Hâlbuki kendisinden işittiğime gore bir ilkbahar günü dünyaya gelen bulunduğunu, hatta bunun mayıs ayına rastlantı ettiğini söylerdi. Nitekim bigün Cumhurbaşkanlığı Umumî Kâtibi Hasan Rıza Soyak, Mustafa Kemal Atatürk’e yabancı bir memleketten gelen ve bir ansiklopedi için olan mektubu göstermişti. Bunda Mustafa Kemal Atatürk’ün biyografisi isteniyor, bununla beraber bilhassa doğum gününün kaydedilmesi rica ediliyordu. Mustafa Kemal Atatürk bunun üstüne düşündü. Fakat bu günü kendisi de bilmiyordu.
Sadece annesinden işittiğine gore, bir bahar mevsiminde dünyaya gelen bulunduğunu hatırladı. Ay ve gün için ise aynen şöyleki söylediğini hatırlıyorum: “Bu, bir 19 Mayıs günü niçin olmasın.”

Mustafa Kemal ATATÜRK’ün Ailesi

Mustafa Kemal’in anası Zübeyde Hanım, babası Ali Rıza Efendi’dir. Ailesi, hem anne hem baba tarafınca Osmanlı Devleti zamanında Rumeli’yi Türkleştirmek amacıyla Anadolu’dan göç ettirilerek Rumeli’ye yerleştirilen Türkmenlerdendir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Babası – Anası – Kız Kardeşi

Mustafa Kemal’in babası Ali Rıza Efendi, Selanik evkaf dairesinde yazman, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı esnasında Asakir-i Milliye Taburu’nda üsteğmen rütbesiyle gönüllü subay, arkasından da Yunan sınırındaki Papazköprüsü sınır gümrüğünde muhafaza memuru olarak çalışmıştır. Hemen sonra bu görevinden çekilme ederek Selanik’te kereste ve tuz ticaretiyle uğraşmıştır.

Ali Rıza Efendi’nin 1871’de evlendirilmiş olduğu Zübeyde Hanım, yaşamış olduğu dönemde azca sayıda okuma yazma bilen Osmanlı hanımlarından biri olmasından dolayı çevresinde “Zübeyde Molla” olarak anılırdı. Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım’ın Mustafa Kemal’den başka Fatma, Ömer, Ahmet, Makbule ve Naciye isminde beş evlatları daha olmuştur. Sadece Mustafa Kemal ve Makbule dışındaki evlatları ufak yaşta yaşamlarını yitirmişlerdir.

Yetiştiği aile ortamı, ufak yaşta babasız kalması, anası ve kız kardeşi ile yaşamış olduğu güçlükler Mustafa Kemal’in iyi bir asker ve devlet adamı olarak yetişmesinde son aşama etkili olmuştur. Karşılaşmış olduğu zorlukların üstesinden gelmesi, ufak yaşta geleceği ile ilgili kararlar alması ve almış olduğu kararların arkasında durması gene çocukluklarından miras kalan özelliklerinden bazılarıdır. Bu özellikleri yardımıyla Türk milletinin kurtarıcısı ve lideri olmuştur.

Mustafa Kemal Atatürk Doğduğunda Osmanlı Devleti

Mustafa Kemal’in dünyaya geldiği günlerde Osmanlı Devleti; siyasal, toplumsal ve ekonomik alanda sıkıntılı bir dönemden geçiyordu. Yüz senelerdir haiz olduğu topraklar üstünde hakimiyetini korumakta ve bu topraklar üstünde yaşayan toplulukları bir arada tutmakta zorlanıyordu. Fransız İhtilali sonrası dünyaya yayılan milliyetçilik, özgürlük, eşitlik kavramları oldukca uluslu Osmanlı Devleti’ni de Balkan topraklarından başlayarak etkilemeye başladı. Milliyetçilik düşüncesi ve bazı Avrupalı devletlerin kışkırtması Balkan topluluklarının 19.yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etmesine niçin oldu. Bu gelişmeler sonucunda 1829 Edirne Antlaşması’yla Yunanistan, 1878 Berlin Antlaşması’yla Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız olarak Osmanlı Devleti’nden ayrıldı.

Osmanlı Devleti’nin Makedonya toprakları da bu isyanların en yoğun yaşandığı yerlerden biriydi. Selanik ve Manastır’ı da içine alan Makedonya’da Osmanlı Devleti asayişi sağlayamıyordu. Azınlıkların kurduğu çeteler halkın can güvenliğini tehdit ediyordu.

Osmanlı Devleti’nin dağılmasını önlemek için ortaya atılan Osmanlıcılık düşüncesi doğrultusunda 1839’da Tanzimat Fermanı, 1856’da da Islahat Fermanı yayımlandı. 1876’da Meşrutiyet yönetimine geçildi. Sadece bu mühim demokratik adımlar imparatorluğun dağılmasını önlemeye yetmedi.

1878 Berlin Antlaşması’na Nazaran Osmanlı Batı Sınırları

Değişen şartlarla birlikte Osmanlı aydınları devletin dağılmasını önlemek için yeni arayışlara girdi. Osmanlıcılık haricinde İslamcılık, Batıcılık, Türkçülük ve Turancılık şeklinde yeni kurtuluş fikirleri ortaya atıldı. İngiltere’de ortaya çıkan Endüstri Devrimi’nin tesirleri ve Osmanlı Devleti’nin Avrupalı devletlere tanımış olduğu ekonomik ayrıcalıklar (kapitülasyonlar) 19.yüzyılda Osmanlı ekonomisini negatif etkiledi ve çöküşün eşiğine getirdi. 1853-1856 Kırım Savaşı esnasında alınmaya başlanan dış borçların ödenmesi için Düyunu Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) kurulmuş ve alacaklı devletler Osmanlı Devleti’nin gelir kaynaklarına el koymaya başlamışlardı.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Doğduğu Kent: Selanik

Mustafa Kemal Atatürk’ün Doğduğu Ev

Mustafa Kemal’in doğum yeri olan Selanik; Müslüman, Musevi, Rum, Ermeni, Bulgar ve Ulahlar şeklinde çeşitli milletlerin, kültürlerin ve dinlerin iç içe olduğu bir şehirdi. Selanik’te uyum içinde yaşayan milletler arasındaki uyum, Fransız İhtilali’nin yaymış olduğu milliyetçilik akımının tesiri ve İngiltere, Fransa ve Rusya şeklinde büyük devletlerin kışkırtmaları sonucunda bozuldu. Mustafa Kemal’in doğduğu yıllarda aşağıdaki metinden de anlaşılacağı suretiyle Balkanlardaki bazı Osmanlı topraklarında olduğu şeklinde Selanik’te de iç karışıklıklar ve huzursuzluklar ortaya çıktı.

Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk’ün Tahsil Yaşamı

Mustafa Kemal’in ailesi onun eğitimine büyük ehemmiyet vermişti. Okul çağına vardığında eğitimine hangi okulda başlamış olacağı mevzusu anne ve babası içinde ufak bir münakaşaya yol açtı. Anası eğitimine geleneksel eğitim veren mahalle okulunda başlamasını istiyordu. Babası ise eğitimine yeni oluşturulan ve eğitimde yeni yöntemler kullanan bir okulda başlamasından yanaydı.

Sonuçta ikisinin de istediği oldu. Ilkin annesinin isteğiyle Hafız Mehmet Efendi Mahalle Mektebine başladı, kısa süre sonrasında ise Şemsi Efendi Okuluna geçerek babasının isteği doğrultusunda yeni yöntemlerle eğitim görmüş oldu.

Mustafa Kemal, Şemsi Efendi Okuluna devam ederken babasını yitirdi. Ali Rıza Efendi’nin vefatından sonrasında geçim sıkıntısı çeken Zübeyde Hanım, adam kardeşi Hüseyin Ağa’nın çalmış olduğu Langaza’da bulunan Rapla çiftliğine taşındı.

Mustafa Kemal’in eğitimi bu yüzden yarım kaldı. köy yaşamı içinde dayısının verdiği görevleri yerine getiriyordu. En büyük görevi, kız kardeşiyle birlikte Bakla tarlasının ortasındaki bir kulübede oturmak ve ara sıra kargaları kovmaya çalışmaktı. Çiftlik yaşamının öteki işleriyle de ilgileniyordu. Sadece anası eğitimine devam etmesinden yanaydı. Bu yüzden Selanik’te bulunan halasının yanında okula devam etmesine karar verildi. Böylece Mustafa Kemal Selanik Mülkiye Rüştiyesinde eğitime başladı. Sadece asker olmak istediği için bu okulda bulunmaktan asla hoşnut değildi. Mustafa Kemal, askerlik mesleğine ilgisini ve hayalini iyi mi gerçekleştirdiğini anılarında şu şekilde konu alıyor:

Mahallemizde Binbaşı Kadri Bey isminde bir komşumuz oturuyordu. Oğlu Ahmet askerî rüştiyeye devam ediyor ve okul elbiselerini giyiyordu. Onu gördükçe ben de bu şekilde elbise giymeye hevesleniyordum. Sonrasında sokaklarda subaylar görüyordum. Onların derecesine ulaşmak için takip edilmesi ihtiyaç duyulan yolun askerî rüştiyeye girmek bulunduğunu anlıyordum. O sırada annem Selanik’e gelmişti. Askerî rüştiyeye girmek istediğimi söyledim. Annem askerlikten pek korkardı. Asker olmama karşı çıktı. Giriş imtihanı zamanı ulaşınca ona sezdirmeden imtihanı verdim ve askerî rüştiyeye kaydoldum. Böylece anneme karşı bir oldubitti yaptım.

Yukarıdaki sözlerinden de anlaşılacağı suretiyle Mustafa Kemal, annesinden gizli saklı bir halde kişisel girişimi sonucunda kendisine yeni ufuklar açacak olan Selanik Askerî Rüştiyesine 1893’te kayıt yaptırdı.
Böylece eğitimine büyük bir asker ve devlet adamı olarak yetişmesinde mühim bir yere haiz olan askerî okullarda devam etmeye başladı.

Selanik Askerî Rüştiyesi çoğu zaman aydın öğretmenlerin ders verdiği, öğretim kalitesi ve disipliniyle malum bir okuldu. Derslerindeki başarı ve zekâsıyla Mustafa Kemal, kısa sürede öğretmenlerinin dikkatini çekti. Derslik çavuşluğu ve müzakerecilik şeklinde mühim görevlere seçildi. Iyi mi müzakereci olduğuyla ilgili anısını şu sözlerle paylaşmıştır:

Selanik Askerî Rüştiyesinde matematik öğretmeni bigün: “Aranızda kimler kendine güvenirse kalksın. Onları müzakereci yapacağım. demişti. Ayağa o şekilde öğrenciler kalktı ki bu tarz şeyleri gören Mustafa kendini ortaya atmaya cesaret edemedi. Fakat içlerinden birinin emri altına girecekti. Bu da ağırına gitti. Birden kalktı: “Ben daha iyi yaparım.” dedi ve yapmış oldu. O günden sonrasında sınıfının müzakerecisi oldu.

Mustafa Kemal Atatürk’e Kemal İsminin Verilmesi

Mustafa Kemal Selanik Askerî Rüştiyesinde matematik dersine hususi ilgi duymuştu. Matematik dersindeki başarısı öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi’nin dikkatini çekti. Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi bigün: “Oğlum, senin de ismin Mustafa benim de. Bu bu şekilde olmayacak. Arada bir fark bulunmalı. Bundan sonrasında ismin Mustafa Kemal olsun.” dedi. Böylece matematik öğretmeni, “olgun” anlamına gelen Kemal adını ona armağan etti.

Mustafa Kemal’in Yabancı Dile Verdiği Ehemmiyet

Mustafa Kemal, Selanik Askerî Rüştiyesini bitirdikten sonrasında 1896’da Manastır Askerî İdadisine girdi. Burada Osmanlı Devleti’nin değişik şehirlerinden ve toplumsal kesimlerinden gelen öğrencilerle tanıştı. Bazı arkadaşlarından ve öğretmenlerinden oldukca etkilendi. Onlar yardımıyla yeni düşünürler ve fikirleri tanıma fırsatı buldu. İleride mühim bir hatip ve ozan olacak arkadaşı Ömer Naci yardımıyla edebiyata ve hitabet sanatına ilgi duydu, Namık Kemal ve Tevfik Fikret’in eserlerini okudu.

Bilhassa Namık Kemal’in eserlerindeki vatan sevgisi ve özgürlük düşüncesinden oldukca etkilendi. Gene yaşam boyu arkadaşlık yapacağı iyi derecede Fransızca bilen Ali Kurtarılışı vesilesiyle Fransız aydınları J.J. Rousseau (Russo), Voltaire (Volter) ve Montesquieu’nun (Montesku) eserlerini okumaya başladı. Böylece milliyetçilik, eşitlik, özgürlük ve ulusal egemenlik kavramlarıyla tanıştı. İleride uygar Türkiye’yi kurma çalışmalarında bu fikirlerden esin alacaktı. Yabancı dil bilmenin öneminin bilincinde olan Mustafa Kemal, istediği düzeyde görmediği Fransızcasını geliştirmek için tatillerde gittiği Selanik’te dersler aldı.

Manastır Askeri İdadisi talebesi olduğu yıllarda Mustafa Kemal’in ilgi alanına matematik, yabancı dil ve hitabetin yanı sıra Tarih Öğretmeni Mehmet Tevfik Bey yardımıyla tarih, bilhassa de Türk zamanı girdi. Ülke sorunlarıyla yakından ilgilenen ve siyasal fikirler üreten bir önder olarak yetişmesinde bu alana duyduğu ilginin büyük tesiri oldu.

Mustafa Kemal 1898’de Manastır Askerî İdadisinden mezun oldu. 1899’da İstanbul’da bulunan Harp Okuluna girdi. Harp Okulunda da başarısıyla öğretmenlerinin dikkatini çekti ve derslik çavuşluğuna seçildi. Harp Okulundan 1902’de üsteğmen olarak mezun oldu. Sadece ordu hizmetine gönderilmedi. Orduda üst düzeyde yönetimsel kadrolara gelebilmek için Harp Okulundan sonrasında İstanbul’da bulunan Harp Akademisine devam etmek gerekiyordu. Mustafa Kemal 1902’de Harp Okulunu parlak dereceyle bitiren öteki mezunlarla kurmay sınıfına kaldı ve Harp Akademisine girmeyi başardı. 11 Ocak 1905’te yetenekli ve idealist bir subay olarak Harp Akademisinden kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir