Avrupa Sömürgeciliğine Karşı Başkaldırı Hareketleri

XX. yüzyılın başlarında zirveye çıkan sömürgecilik, II. Dünya Savaşı sonrasında bitme noktasına geldi. Birinci Dünya Savaşı’ndan beri Asya ve Afrika’da olgunlaşan milliyetçi hareketler 1929 Ekonomik Buhranı’yla güçlendi ve 1945’ten sonrasında sömürge konumundaki ülkeler bağımsızlıklarını kazanmaya başladı.

II. Dünya Savaşı’nda eski sömürge sisteminin zayıflığı ortaya çıktı. Cenk yıllarında sömürgeler daha bağımsız hareket edebildi ve ulusal kimlikleri gelişti. Cenk, Avrupalı ulusları kurtarmak için askere alınmış yüz binlerce Hintli ve Afrikalıya kendi yaşam koşulları ile Avrupalılarınkini karşılaştırma fırsatı verdi. Yerli halklar, ülkelerinin zenginliklerinin yabancılarca sömürülmesine son verilmesi icap ettiğini savundular. Avrupa’da eğitim alan sömürge halklarının seçkinleri, milliyetçilikle demokrasiyi öğrenmiş olarak bağımsızlık talebinde bulundular. Mahatma Gandi, Suharto, Ho Şi Min benzer biçimde liderler toplumsal hareketlere yön verdi.

Savaşın sona ermesiyle sömürge sisteminde pek fazlaca mesele ortaya çıkmaya başladı. Avrupalı devletler otoritelerini zorla uygulayabilecek güçte değildiler. Batı Avrupa’nın bağımlı olduğu ABD eski biçim sömürgeciliğe karşıydı, Birleşmiş Milletlerin tavrı da aynı yöndeydi. Soğuk Cenk Süreci’nde sömürgeler ve öteki bağımlı ülkeler, rakip süper güçlerden yardım isteyerek hareket alanlarını genişletirken bu devletler arasındaki görüş farklılıklarından da istifade ettiler.

Sömürülen ülkelerdeki milliyetçilik ve toplumsal devrim, yabancıların siyasal ve ekonomik sömürüsüne isyan niteliği kazanmıştır. Sömürülen ülkelerdeki bu isyan, her şeyden ilkin Avrupalıya yöneldi. Milliyetçilik bununla birlikte yoksulluğa karşı bir savaşım özelliği de yansıttı. Toplumun büyük kesiminin fakirliğine rağmen ufak bir azınlığın zenginliğe haiz olması sömürülen halklar içinde tepkiye sebep oldu.

Bu halklar ekonomik yapının mevcut hâlini sömürgeci güçlerin adaletsizliğine ve kayıtsızlığına bağladılar. Bu şartlar altında sömürgeci egemenliğinde bulunan bölge ve ülkeler kendi içlerinde örgütlenmeye başladılar. Yirmi yıldan azca bir sürede, 1945’ten 1965’e kadar Avrupa’nın Asya, Afrika ve Endonezya’daki nerede ise tüm sömürgeleri bağımsızlıklarını kazanmıştır. Onları 1970 ve 1980’lerde öteki sömürgeler izledi ve Britanya’nın 1999’da Hon Kong’u Çin’e devretmesiyle sömürge çağı simgesel olarak sonlanmış oldu (Harita 3.3).

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir