Bağlaç Nedir? Bağlaç Örnekleri, Bağlaçlar Konu Anlatımı

Tek başına bir anlam ifade edemeyen sadece cümle içinde biçim ve anlam yönüyle bağlantılı cümleleri, aynı görevde kullanılan kelime ve gruplarını birbirine bağlayan ve bağlandıkları sözcükler içinde anlam ilişkileri kurabilen sözcüklere “Bağlaç” denir.

Bazı kaynaklar Türkçede bağlaçların aslen bulunmadığını sadece daha sonraki yıllarda yabancı dillerden bu sözcüklerin dile dahil edildiğini belirtilse de aslen eski metinler incelendiğinde bağlaç ihtiyacının başka şekillerde karşılandığı ve zaman içinde bugün kullanılan bağlaçların aşamalı bir halde dildeki yerini almış olduğu görülür.

Başlıca bağlaçlar şu şekildedir: ve, yada, ya, ya da, ya da, veyahut, de, bile, dahi, ki, ile, yalnız, sadece, fakat, fakat, lakin, ne var ki, kaldı ki, bile, hele, üstelik, bir de, öyleki ki,  madem, mademki, meğer, meğerki, meğerse, yeter ki, öyleyse, oysa, oysaki, ise, oysa, şu sebeple, hatta, yoksa, gerek… gerek, ister… ister, olsun… olsun, ne… ne, ya… ya, hem… hem, bir… bir

Bağlaçların Özellikleri

  • Edatlar şeklinde tek başına kullanıldıklarında anlam taşımazlar.
  • Eş görevli sözcükleri, ögeleri ve cümleleri birbirine bağlama şeklinde görevleri vardır.
  • Başka sözcükler şeklinde değişik görevlerde kullanılamazlar.

Bağlaçların Sınıflandırılması

Genel olarak bağlaçları kökenlerine, biçim bilgisine ve işlevlerine gore çeşitlendirmek mümkün olmaktadır. Lügatımızda sıkça kullandığımız bazı bağlaçlar ve kullanımlarını beraber inceleyelim:

“VE” Bağlacı

En oldukca kullanılan bağlaçların başlangıcında yer edinen “Ve” bağlacı Arapça kökenlidir. Aynı vazife ve türdeki sözcükleri bağlama görevindeki sıralama bağlaçlarındandır.

Edebiyat ve matematik derslerinden yüksek notlarla geçmiştim. (Tamlamaları bağlamıştır.)

İstanbul ve Ankara bu anlamda ön plana çıkan şehirlerimiz. (Özneleri birbirine bağlamıştır.)

Fenerbahçe ve Galatasaray Avrupa’da yoluna devam edecek. (Özne)

Okuldan geldi ve yemeğini yedi. (Cümleleri birbirine bağlamıştır.) 

 

“İLE” Bağlacı

Eş ve yakın anlamlı sözcükleri birbirine bağlayan sıralama bağlacıdır. Çoğu zaman cümle içinde “ve bağlacı” ile eş değerdedir.

Yaşamak ile ölüm içinde ince bir çizgi vardır.

Fizik imtihanını beşle yedinci dersin ortasında yapabiliriz.

Okulla ev içinde geçen bir yaşamı vardır.

Bugün kendime kazak ile gömlek aldım.

UYARI: “İle” hem bağlaç hem de edat görevinde kullanılabilmektedir. Eğer “İle” sözcüğünün yerine “ve” bağlacı getirildiğinde anlam bozuluyorsa edat, anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.

Örnek

Telefon ile bilgisayar bu aralar çoğunlukla kullandığım araçlardan. (Telefon ve bilgisayar = Bağlaç)

Makine ile yapamadıklarımızı kendimiz düzenliyorduk. (Makine ve yapamadıklarımız = Edat)

(DA) “DE” Bağlacı

Getirilmiş olduğu sözcüğün anlamını güçlendiren “de-da” bağlacı pekiştirme bağlacı olarak tanımlanır. Bu bağlacın yalnız “da” ya da “de” şeklinde kullanımları mevcuttur. Sözcüklerden ayrı bir halde yazıldığı için hiçbir süre “te-ta” şeklindeki kullanımları bulunmaz.

Ankara’ya gidecek otobüste ben de vardım.

Sonunda kimyadan da geçtim.

Çocuk acıkınca ağladı da ağladı.

Başbakan da mevzuyla ilgili izahat yapmış oldu.

UYARI: “De” bağlacı ismin bulunma hal eki olan “de-da” ekiyle karıştırılmamalıdır. “De” bağlacı her halükarda sözcükten ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlamda bozulma olmaz. Sadece bulunma hal eki olan “de-da” sözcüğe bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Daha çok informasyon için “De Da Yazımı” başlıklı makalemize göz atabilirsiniz.

Örnek

Ahmet de derse geç kaldı. (Ahmet derse geç kaldı)

Ahmet’de olan notlar kaybolmuş. (Ahmet olan notlar kaybolmuş)

“Kİ” Bağlacı

Sözcüklerden ayrı bir halde yazılan “Ki” bağlacı değişik ögeleri birbirine bağlar, iki cümle içinde neden-sonuç anlamı kurar.

Buraya gelmiyor ki yüzünü görelim. 

Unutma ki bu millet ne zorlukları aşmış…

Ders çalışmalısın ki sınıfı geçebilesin. (Amaç-sonuç)

Ne süre ders çalıştın ki (Sitem etme)

Çaba göstermiyor ki öğrensin. (Niçin-sonuç)

UYARI: Türkçede “Ki”nin (Ödat-ilgi zamiri-bağlaç) üç değişik görevi olduğundan bu tarz şeyleri birbirleriyle karıştırmamalıyız.  Bir tek bağlaç olan “ki” ayrı yazılmaktadır.

Benimki dün akşam kırıldı. (ilgi zamiri)

Koridordaki öğrenciler içeri girsin. (Ödat)

O şekilde bir geçer süre ki… (Bağlaç)

“ÇÜNKÜ” Bağlacı

Bir izahat yapmak, bir sebep göstermek için kullanılan bağlaçlardandır.

Seni aramadım şu sebeple telefonumu kaybetmiştim.

Islandım şu sebeple yanıma şemsiye almamıştım.

Arabamı değiştirmedim, şu sebeple param yoktu.

  • Bu yüzden, bu sebeple, bu yüzden ve zira şeklinde bağlaçlarla eş değerdedir.

Seni göremedim, bu yüzden eve geri döndüm.

Bunu başarabilirim, zira daha ilkin de yapmıştım.

“İSE” Bağlacı

Cümleler arasına karşılaştırma ve pekiştirme anlamı katan bağlaçtır.

Antalya’da hava 18 aşama, İstanbul’da ise 4 dereceymiş.

Bizim okul saat 7’de, Aslı’nınki ise 8’de başlıyor.

UYARI: “İse” bağlacı çoğu zaman ek eylem ile karıştırılmaktadır. Ek eylem olan “ise” şart bildirirken bağlaç olan “ise” karşılaştırma yapar.

Bozulursa yenisini alırım. (Koşul= Ek Eylem)

Benim telefonumun ekranı ise 5.5″ boyutundaydı. (Karşılaştırma=Bağlaç)

“YA” Bağlacı

Farsça kökenli bir bağlaç olan “Ya”; cümle içinde sual belirtir, onay bildirir.

Ya gözler altındaki mor halkalar?

Ya düşündüğümüz şeklinde eğer olmazsa?

“Ya…. ya” Bağlacı

Bu bağlaç iki cümlenin karşılaştırılması, iki cümledeki yargılardan birini seçme anlamı katar.

Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.

Ya varlıklı olursan ya yoksul.

Ya dersten kalıyor ya devamsızlıktan.

“AMA” Bağlacı (Zıtlık Bildiren Bağlaçlar) (Yalnız, Sadece, Fakat, Lakin Bağlaçları)

Aralarında bir karşıtlık bulunan cümleleri, yargıları birbirine bağlayan bağlaçlardır. Bu anlamda kullanılan bağlaçlar “Fakat, fakat, yalnız, sadece, lakin, ne var ki, oysa, ne yazık ki, buna karşılık, buna karşın…” şeklindedir. Bu tür bağlaçların bir kısmının üstünde zıtlık anlamı bulunmaktadır.

Oldukca bakınmış fakat aramış olduğu kişiyi bulamamıştı.

Oraya uçakla gelecektim fakat biletim iptal oldu.

Oysa ailesinin durumu iyiydi.

Okula yürümüş ne yazık ki yolu bulamamıştı.

UYARI: “Yalnız ve Sadece” sözcükleri “Yalnız” manasında kullanılıyorsa edattır.

Bu dosyayı yalnız Mert açabilir. (Yalnız anlamında kullanıldığından edattır.)

Bu dosyayı inceledim, yalnız bir şey anlamadım. (Fakat anlamında kullanıldığından bağlaçtır.)

“OYSA – OYSAKİ” Bağlaçları

Gene cümleler içinde karşıtlık ilgisi kuran bağlaçlardandır.

Yalnız takılmaktan hoşlanıyordu, oysaki çevresi oldukça genişti.

Kargo bizi evde bulamamış, oysa tüm gün evdeydik.

“Bir…bir” Bağlacı

Güneş bir açıyor bir bulut arkasında kayboluyordu.

Satsam bir türlü satmasam bir türlü.

Kâh….Kâh Bağlacı

Farsça kökenli olan “Kâh” bağlacı “kimi zaman” anlamını ifade eder.

Kâh çıkarım gökyüzüne kâh inerim yeryüzüne.

Kâh yer, kâh uyurdu.

“Kimi…kimi” Bağlacı

Kimi tok kimi açtı.

Kimi yer kimi bakar.

Kimi susarım, kimi söylerim.

“Hem…hem” Bağlacı

Cümleleri eşitlik ve beraber olma ya da kimi zaman de karşıtlık üstünden birbirine bağlayan bağlaçtır.

Hem konuşur hem de itiraz ederdi.

Hem tembel hem de çevresine ziyanı dokunan biriydi.

“Ne…ne” Bağlacı

Ya görevdeş ya da zıt anlamlı sözcükler içinde kullanılan bir bağlaçtır.

Ne çalışır ne de umursardı.

Ne paramı iade etti ne de arayıp sordu.

Ne parası ne malı vardı.

Ek olarak Bkz -> SÖZCÜK TÜRLERİ

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir