Başkortostan ve Ahmet Zeki Velidî Togan (1890-1970)

Kökenleri Kıpçak Türklerine dayanan Başkortlar, Altınorda Devleti’nin yıkılmasıyla öteki Türk toplulukları benzer biçimde dağıldılar.

1646’da başlamış olan ve 1661-1765 yılları aralığında en şiddetli evresini yaşayan Rus işgallerine karşı başarı göstermiş karşı duruşlar gösteremeyen Başkortlar, yenileşme hareketlerine ehemmiyet verdiler ve millî şuurlarını korumayı başardılar. Bolşevik İhtilali’nin getirmiş olduğu ortamdan istifade ederek millî hareketleri tekrardan başlattılar. A. Parlak zeka Velidî Togan (Görsel 1.11) önderliğinde Rusya Müslümanları Kongresi’ne katıldılar. 1919’da A. Parlak zeka Velidî Togan liderliğinde Başkort Otonom Cumhuriyeti’ni kurdular. Devlet başkanlığı esnasında Sovyet yönetimiyle arası açılınca Cenup Türkistan’a giden A. Parlak zeka Velidî Togan, Basmacı Hareketi’ne katıldı.

Başkortların millî mücadelesinin sembol adı Parlak zeka Velidî Togan, 10 Aralık 1890’da Başkort bölgesi İşimbay kazası Küzen köyünde dünyaya gelmiştir. İlk eğitiminde anne ve babasının katkısı pek fazladır. Yükseköğrenimini Kazan ve Ufa şehirlerinde tamamlamıştır. Rus DUMA Meclisinde oluşturulan uzman heyette Başkort temsilcisi olarak vazife yapmıştır. 1917 Ekim Devrimi’nden sonrasında siyasete atılmıştır. Başkort Özerk Cumhuriyeti’nin kurulmasında etken vazife alıp kısa bir süre sonrasında devlet başkanı olmuştur. 1921’de Türkistan Millî Birliğinin başına getirilen Togan, Basmacı Hareketi’ne katılarak Bolşeviklerle mücadeleye girişmiştir.

Parlak zeka Velidî Togan, 1923’te hareketin başarısız olması üstüne İran, Afganistan ve Hindistan üstünden Avrupa’ya gitmiş ve 1925’te Türkiye’ye gelmiştir. Yurt dışı ve yurt içinde birçok üniversitede görevde bulunmuştur. 1970’te İstanbul Üniversitesinde vazife yapmış olduğu sırada geçirdiği bir ameliyat sonrasında vefat etmiştir. A. Parlak zeka Velidî Togan, şüphesiz Türk-İslam zamanı açısından iyi bir bilim insanı, Türk zamanı açısından fedakâr bir siyasetçidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir