Betimleyici Anlatım (Betimleme Nedir?) – Özellikleri Nelerdir?

Bu ifade türüne ilk olarak “Betimleme nedir?” sorusuyla başlamış olalım. Fotoğraf çizer şeklinde sözcüklerle bir görüntünün okuyucunun kafasında canlandırılmasına betimleme denir. Yazar, okuyucunun kafasında görüntüyü oluşturmak için sözler ile tasvirler meydana getirmeye çalışır. Metnin içinde geçen yerlerin ve nesnelerin görüntülerini, okuyucunun zihninde canlandırmayı amaçlayan anlatıma ise betimleyici ifade denir. 

Betimleme yapılırken varlıkların ilgi çekici özellikleri vurgulanarak anlatılır. Yazar fotoğraf çeker şeklinde görüntüyü alır ve okuyucuya aktarır. Betimlemenin başarısına nazaran de okuyucunun kafasında yazarın tasvir etmiş olduğu görüntü canlanabilir. Yazar görüntülerin tasvirini yaparken tüm duyulardan yararlanabilir sadece tasvirlerde esas olan görüntüler olduğundan görme duyusu oldukça daha ön plandadır.

Betimleyici Anlatımın Özellikleri

  • Görselliğin ön plana çıkmış olduğu bir ifade türüdür.
  • Betimleyici anlatımda gözlem ön plana çıkmaktadır.
  • Anlatımlarda iç ve dış anlatımlar yapılır.
  • Tasvir yapılırken sıfatlardan bol miktarda yararlanılır.
  • Tasvirler yapılırken varlıkların ayırıcı ve dikkat çekici yönleri vurgulanır.
  • Öyküleyici anlatımla beraber kullanılır.
  • Bu ifade biçimi daha oldukça roman, öykü, tiyatro şeklinde türlerde kullanılır.
  • Betimleyici ifade “Açıklayıcı, Sanatla alakalı, Ruhsal ve Fizyolojik” olmak suretiyle dört başlıkta incelenir.

Betimleme Çeşitleri

a) Açıklayıcı Betimleme

Gözlem yöntemiyle varlıkların özelliklerinin olduğu şeklinde okuyucuya aktaran betimleme türüdür. Bu tasvir türünde amaç informasyon vermektir. Yazar açıklayıcı betimlemede kendi kişisel düşüncelerine ve duygularına yer vermez, varlıkları olduğu şeklinde aktarmaya çalışır. Açıklayıcı tasvirlerde kesinlikle nesnel bir tavır olmak zorundadır.

b) Sanatla alakalı (İzlenimsel) Betimleme

Bu tür tasvirlere izlenimsel betimleme de denir. Sanatla alakalı betimlemede varlıkların görünüşleri olduğu aktarılmaz, varlıkların yazarda bıraktığı izlenimler ön planda tutulur. Yazar görüntülerin tasvirini yaparken kendi duygu ve düşüncelerini de aktarır. Sanatla alakalı kaygı ve düşüncelerin ön planda olduğu metin türlerinde şu demek oluyor ki roman, hikayelerde bu betimlemeler kullanılır. İzlenimsel betimleyici anlatımda öznellik ön plandadır. Bu betimleme türü daha oldukça sanat içerikli metinlerde tercih edilir.

Bundan sonraki ruhsal ve fizyolojik betimleme, bazı kaynaklarda şahıs (portre) betimlemeleri olarak kabul görmektedir. Sadece biz genel olarak betimlemeleri dört başlık halinde inceleyeceğiz.

c) Ruhsal Betimleme

Kişinin iç dünyasının anlatıldığı, kişin ruhsal durumunun tasvir edilmiş olduğu betimleme çeşididir. Bu tür betimlemelerde daha oldukça kişinin ruhsal durumu ve karakteri tasvir edilir. Kişinin hareketlerine nazaran de bir ruhsal tasvir yapılabilir. Bu betimleme çeşidinde kişilerin iç dünyası, duyguları, düşünceleri, zevkleri ve alışkanlıkları anlatılmaya çalışılır. Bu tür tasvirlerde kişinin tahlili yapılır. Bu tür betimlemelere ruhsal portre adı da verilmektedir.

d) Fizyolojik Betimleme

Bireylerin dış görünüşlerinin tasvir edilmiş olduğu tasvir çeşididir. Fizyolojik betimleyici ifade biçiminde kişinin belirgin özellikleri ön plana çıkarılarak vurgulanır. Bu betimlemede yazar kişiyi nesnel olarak olduğu şeklinde tasvir edebilirken bununla beraber kişinin kendinde bıraktığı izlenimleri de tasvir edebilir. Bu bakımdan fizyolojik betimleme açıklayıcı ya da sanat içerikli tasvir türünde yapılabilir. Bu tür tasvirlere fizyolojik portre de denilmektedir.

Betimleyici Ifade Örneği

İstanbul’un en eski sokaklarından biri burası. Evler sırt sırta, bir dayanışma içinde gelmişler bugüne dek. Menekşeler, balkondan balkona konuşuyor, ahşap evlerdeki ayak seslerinden ev halkının ne yaptıklarını anlamaya çalışıyorlar. Açık pencerelerden mahalleye dolan yiyecek kokusunu rüzgâr alıp götürüyor, yerini karanfil kokuları alıyor.

Ifade Türleri I Betimleme Örnekleri

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir