Bilmeniz Gereken Birbirinden Değerli 21 Dil Bilgisi Kuralı

Günlük yaşamımızda kelimelerin yazılışları mevzusunda ne kadar dikkat etsek de kesinlikle hatalarımız oluyor. Kelimelerin yazılışlarına birçok kere bakmamıza karşın alışkanlıklarımız bizi devamlı olarak hataya sevk ediyor. 

  Bu yazımızda yazımı sıkça karıştırılan kelimelerin, eklerin ve büyük harflerin kullanımıyla ilgili doğru kullanımlarına yönelik öğretmenlerimizin emek harcayıp oluşturdukları materyalleri sizlerle paylaşıyoruz. Okumanız ve paylaşmanız dileğiyle… Umarız yararlı olur.

1. “ŞEY” en dikkat ettiğimiz fakat çoğunlukla hata yaptığımız kelimelerden biridir. Şey kelimesinin anlamı nedir, kökeni nedir diye merak ediyorsanız belirtelim: “Şey” Arapça eşya, nesne anlamına gelir. Niçin eşya kelimesini öteki kelimelerle birleştirelim ki?

2. Türkçede 3 değişik “ki” vardır. Bunlardan birincisi zamir eki olan “-ki”, ikincisi ödat icra eden “-ki” ve son olarak da bağlaç olan “ki”. Bağlaç olan “ki” devamlı ayrı yazılır dememiz karşın her şeyde olduğu benzer biçimde istisnaları ortaya çıkar. “Sombahçem” olarak kodladığımız ve bitişik yazılan “ki” bağlaçları için buyrun:

3. “Her” kelimesi için 3 kural dışı hariç devamlı ayrı yazılır . Bu kural dışı kelimeler: Herhangi, hepimiz ve herhalde…

4. Sınıfta öğrencilere yazdırmam gerektiği süre devamlı vurguladığım bir şey: Unsur diye okunması mümkün sadece öge diye yazılır. Peki bakalım hangi kelimelerde g, hangi kelimelerde yumuşak “g” (Ğ) kullanılır:

5. Yön adları de devamlı karıştırılan sözcüklerden. Acaba ne süre büyük yazılıyordu yön adları:

Batı, doğu, şimal ve cenup benzer biçimde yön adları bölge isimlerinden ilkin kullanılırsa büyük, bölge isimlerinden sonrasında kullanıldığında da ufak harfle adım atar.

Mesela; Batı Trakya… Gördüğünüz benzer biçimde bölge isminden ilkin kullanıldığından “batı” yön sözcüğü büyük harfle başlamış. Sadece “Trakya’nın batısındaki sel felaketi…” benzer biçimde bir cümle de “batı” yön sözcüğü bölge isminden sonrasında kullanıldığından ufak harfle başlamış. Daha değişik bir örnek için buyrun:

6. Yer adlarından sonrasında gelen deniz, göl, dere, dağ ve boğaz sözcükleri büyük harfle adım atar. Van Gölü, Süphan Dağı, Çanakkale Boğazı benzer biçimde…

7. Kesinlik ifade etmeyen birçok, birkaç ve bazı sözcükleri bitişik yazılır. 

Mesela; “Bazı talebe okulda düzeni bozuyor.” cümlesinde bazı öğrenciler derken öğrencilerin sayısı ve adları belli olmadığından bitişik yazılır. Fakat “Bir ekip elbise aldım.” cümlesi alınan ekip sayısının bir tane bulunduğunu belli ettiğinden ayrı yazılır.

8. grup ve gurup kelimelerinin yazılışları:

9.  Kısaltmaların okunuşu ve kısaltmalara gelen ekler:

10. Türk Dil Kurumunun son zamanlarda yeniden açıklamış olduğu benzer biçimde kurum ve kurum adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Mesela:

İstanbul Ulusal Eğitim Müdürlüğüne, Güvenlik Müdürlüğünden…

11. Seray “SEVER” haricinde tüm severler bitişik yazılır: yurtsever, yurtsever…

12. Yazımı karıştırılan bazı sözcüklerin doğru yazımları: Hristiyan, kravat, kılavuz, tıraş…

13. Tarihler ve günlerin yazımları: Belirli günleri ifade eden ay ve günler büyük harfle adım atar.

14. Yazımı sıkça karıştırılan sözcüklerin başlangıcında yer edinen kelimelerin doğru yazımı:

Doğru-Yanlış

komodin-komidin

gardırop-gardolap

orijinal-orjinal

karnabahar-karnıbahar

doküman-döküman

15. “Baş” kelimesin ayrı ve bitişik yazıldığı durumlar:

16. Kurum ve kurum adların kısaltmaları ve okunuşlar:

17. Saatlerin yazımı:

18. Üleştirme sayıları iyi mi yazılır?

19. ufak harflerle meydana getirilen kısaltmalar, ölçü ve elementlerin kısaltmaları iyi mi yapılır:

20. üst-alt kelimelerin yazılışları: Eğer alt-üst bir kelimeye eklendiğinde yer bildiriyorsa ayrı yer bildirmiyorsa bitişik yazılır.

21. Kendimizi zorluyoruz, zorluyoruz; sadece doğru yazımı olan “egzoz” haricinde her kelimeyi kullanıyoruz:

Kaynak: https://www.feysbuk.com/ogretmenlr/posts/1663050550624605

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir