Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

Türkçemiz bünyesinde Türk Dil Kurumu tarafınca hazırlanan “Yazım Kuralları” bir metin yazarken daha sıhhatli cümlelerin kurulmasını ve böylelikle iletişimin gücünün arttırılmasını amaçlar. Yazım kuralları içinde mühim başlıklardan birisi de “Büyük harflerin kullanımı”dır. Bu yazımızda TDK tarafınca oluşturulmuş Yazım Kılavuzu baz alınarak hazırlamış olduğumuz “Büyük Harflerin Kullanıldığı Bölgeler” listemizi bulabilir ve sınava hazırlık yapabilirsiniz.

Büyük Harflerin Kullanıldığı Bölgeler

Büyük harflerin yazımı konusunu 34 maddede şu şekilde sıralayabiliriz:

1 ⇒ Tüm cümleler büyük harfle adım atar:

Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir.

Bir cümlenin içinde tırnak ya da ayraç içine alınmış cümle de büyük harfle adım atar ve sonuna noktalama işaretleri konur.

Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk “Sanatsız kalan bir milletin yaşam damarlarından biri kopmuş olur.” demişti.

UYARI: Cümle içinde iki çizgi içinde gösterilen ara cümleler büyük harfle başlamaz.

Haftaya edebiyat dersinden -çok severim bu dersi- imtihan olacağız.

2 ⇒ İki noktadan sonrasında gelen cümleler büyük harfle adım atar.

Sizlere virüsten korunmak için önerimiz şudur: Başkalarından uzak durun ve ellerinizi devamlı sudan geçirin.

UYARI: İki noktadan sonrasında bir cümle gelmiyorsa, onun yerine örnekler sıralanmışsa büyük harf kullanılmaz.

Pazardan alışveriş yapmıştı: erik, kiraz, muz…

3 ⇒ Şiirdeki dizeler büyük harfle adım atar:

Biz bülbül-i muhrik-dem-i gülzâr-i firâkız
Ateş kesilir geçse sabâ gülşenimizden
                                                    Selîmî

4 ⇒ Hususi adlar devamlı büyük harfle adım atar.

Yarınki maça Ahmet ve Koray da gelecek.

NOT: Takma adlar, lakaplar da büyük harfle adım atar.

Kanuni’nin oğlu olan II.Selim, Selîmî mahlasıyla şiirler yazmıştır.

5 ⇒ Aşama, unvan, saygı sözleri benzer biçimde isimden ilkin ya da sonrasında gelen adlar da büyük harfle adım atar.

Yüzbaşı Cengiz Topel, Tabip Adnan Adıvar, Sayın Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Sultan Ahmet, Ziya Bey, Genç Osman benzer biçimde…

6 ⇒ Akrabalık adları olsa da unvan ve lakap olarak kullanılan sözler de büyük harfle adım atar.

Nene Hatun, Telli Baba, Baba Mansur…

UYARI: Lakap ve unvan olarak kullanılmayan akrabalık bildiren sözler ufak harfle adım atar.

Ahmet amcamlara gittik dün akşam.

7 ⇒ Cümle içinde geçen unvan ya da lakaplar hususi ismin yerine kullanılmışsa büyük harfle adım atar.

Dün gece evimizi ziyaret eden Kaymakam, bugün lüzumlu işlemleri başlattı.

8 ⇒ Saygı bildiren kelimelerden sonrasında gelen unvan ve makam adları büyük harfle adım atar.

Sayın Kaymakam,
Sayın Milletvekili,

9 ⇒ Mektuplarda hitaplar büyük harfle adım atar.

Sevgili Kardeşim,
Kıymetli Dostum,

10 ⇒ Hayvanlara eğer hususi isim verilmişse bunlar da büyük harfle adım atar.

Minnoş, Karabaş, Fındık…

11 ⇒ Millet ve boy adları büyük harfle adım atar.

Türk, İngiliz, Fransız, Arap, Yunan…

12 ⇒ Dil ve lehçe adları da büyük harfle adım atar.

Türkçe, Yunanca, Arapça, Yakutça…

13 ⇒ Ülke adları büyük harfle adım atar.

Türkiye Cumhuriyeti, Şimal Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, ABD Birleşik Devletleri

14 ⇒ Din ve mezhep adları ile bunlara mensubiyet bildiren kelimeler de büyük harfle adım atar.

İslamiyet, Hristiyanlık, Musevi, Katolik, Alevi

15 ⇒ Din ve mitolojiyle ilgili olan hususi adlar de büyük harfle adım atar.

Tanrı, İlah, Tanrı, Zeus…

UYARI: Yukarıdaki adlar eğer hususi anlamda kullanılmazlarsa ufak harfle adım atar.

Mitolojide bol miktarda Yunan tanrısı vardır.

16 ⇒ Gezegen ve yıldız adları gezegen anlamında (coğrafi terim olarak) kullanılırsa büyük harfle, eğer gezegen anlamının haricinde kullanılırsa ufak harfle adım atar.

Dünya’nın tek uydusu olan Ay, yüzyıllarca merak edilmiştir.

Bu dünyadan o kadar da beklentisi kalmamıştı.

17 ⇒ Doğu ve batı kelimeleri eğer fikir,  politika ve yaşam seçimi manasında kullanılırsa büyük harfle adım atar.

Edebiyatımız uzun bir süre Batılı tarzda olan bu ürünlerle tanışmamıştı.

UYARI: Yukarıdaki sözler yön bildirdiğinde ufak harfle adım atar.

Antalya’nın batısı daha turizme daha uygun.

18 ⇒ Semt, köy, ilçe, il, bölge, kıta benzer biçimde yer adları büyük harfle adım atar.

Avrupa, Asya, Karadeniz, İç Anadolu, Tunceli, Kadıköy, Pınarbaşı…

19 ⇒ Yer adlarından sonrasında gelen boğaz, deniz, dere, dağ ve göl benzer biçimde adlar de büyük harfle adım atar.

Marmara Denizi, Ağrı Dağı, İstanbul Boğazı, Van Gölü, Zigana Geçidi

UYARI: Hususi yer isimlerine dahil olmayıp bir tek tamlama kurma görevini üstüne alan il, kent, köy, belde benzer biçimde sözcükler ufak harfle adım atar.

Kabakoz köyü, İstanbul şehri, Değirmendüzü beldesi

20 ⇒ Hususi adlarla geçen Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak benzer biçimde sözcükler de büyük harfle adım atar.

Bölme Meydanı, Vatan Caddesi, Bağdat Caddesi, Ziya Gökalp Bulvarı

21 ⇒ Kale, köprü, kule, anıt, saray, köşk, han benzer biçimde yapı isimlerinin tamamı büyük harfle adım atar.

Beylerbeyi Sarayı, Topkapı Sarayı, Alanya Kalesi, Malabadi Köprüsü, Hasan Paşa Hanı, Galata Kulesi, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Tonyukuk Anıtı

22 ⇒ Yer bildiren hususi isimlerde kısaltma yapılırsa, kısaltılmış yer adı da büyük harfle adım atar.

Saray’a, Boğaz’dan, Kule’ye…

23 ⇒ Kurum, müessese ve bununla beraber kurul adlarının tüm kelimeleri büyük harfle adım atar.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Matematik Zümresi, Türk Dili ve Edebiyatı Kısmı, Türk Tabipler Birliği, Beşiktaş Anadolu Lisesi

24 ⇒ Yönetmelik, genelge, yönerge, tüzük, kanun adlarının her kelimesi büyük harfle adım atar.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, Uygar Kanun, Gelir Vergisi Kanunu, Hususi Eğitim Kurumları Kanunu

25 ⇒ Kurum, müessese, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik ve makam sözleri eğer asıllarını kastettiğinde ilgili isim büyük harfle adım atar.

Türk Dil Kurumu, bu ay yapacağı toplantıları salgın sebebiyle iptal etti. Dün gece Kurumun yapmış olduğu açıklamada toplantıların yeni tarihleri ileriki zamanlarda yapılacağı ifade edildi.

26 ⇒ Kitap, mecmua, gazete ile sanat eserlerinin adları hususi ad olarak kabul edildiğinden büyük harfle adım atar.

Masumiyet Müzesi, Kolera Günlerinde Aşk, Milliyet, Söylev, Mona Lisa, Kaplumbağa Terbiyecisi, Türk Yurdu, Genç Osman Marşı

UYARI: Kitap, mecmua, gazete, tablo, beste, şarkı, marş vb. sözcükler hususi isme dahil olmadıklarından ufak harfle adım atar.

Cumhuriyet gazetesi, Kaplumbağa Terbiyecisi tablosu, Kuzu Kuzu şarkısı, Bilim ve Teknik dergisi

UYARI: Kurum, kitap, yazı, tiyatro eseri vb. hususi adların her kelimesi büyük harfle başlasa bile şu sözcük ya da ekler ufak harfle adım atar: ve, ile, ya, yada, veya, de, da, ki, mi

Mai ve Siyah, Türk Dili ve Edebiyatı Kısmı, Turfanda mı, Turfa mı?, Leyla ile Mecnun

UYARI: Yukarıda yer edinen hususi adların tamamı büyük harfle yazılırsa “ve, ile, ya, yada, veya, de, da, ki, mi” ek ve sözcükleri de büyük harfle yazılır.

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, SUÇ VE CEZA

27 ⇒ Bayramlar (ulusal, ulusal ve dini) ve anma-kutlama günlerini belirten adların ilk harfi büyük yazılır.

Cumhuriyet Bayramı, Ramazan Bayramı, 19 Mayıs Mustafa Kemal Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı, Öğretmenler Günü

28 ⇒ Kurultay, çalıştay, açık oturum, informasyon şöleni vb. toplantı adlarının her kelimesinin ilk harfi büyük yazılır.

Koruyucu Aile Temelli Çocuk Koruma Sistemi Çalıştayı, Türk Dili Kurultayı

29 ⇒ Dönem adları, zamanı vakalar, çağ adlarının her kelimesinin ilk harfi büyük yazılır.

Tanzimat Süreci Türk Edebiyatı, Lale Devri, Fetret Devri, Kurtuluş Savaşı

30 ⇒ Bir hususi isimden türetilen yeni hususi adların ilk harfleri büyük yazılır.

Türk > Türkçe, İstanbul > İstanbullu, Avrupa > Avrupalı

UYARI: Para birimlerinin ilk harfleri büyük değil ufak harfle adım atar: avro, ruble, lira, dolar, dinar

UYARI: Cümle içinde hususi adın yerine kullandığımız “o” zamiri büyük harfle değil ufak harfle yazılır.

Dün gece Ahmet, tüm kararlılığını göstermişti.
Dün gece o, tüm kararlılığını göstermişti.

UYARI: Müzik alanında kullanılan tür adları ya da makamlar ufak harfle adım atar: hicazkâr, türkü, acemaşiran, varsağı

31 ⇒ Millet, şahıs ya da yer benzer biçimde hususi isimlerle kurulan bir birleşik isimde bir tek hususi ad büyük harfle adım atar.

Hindistan cevizi, Antep fıstığı, Van kedisi, Maraş dondurması

32 ⇒ Ay ve gün adları ufak harfle yazılır fakat bu ay ve günler belirli bir zamanı ifade ederse büyük harfle adım atar.

23 Nisan 1920 Cuma günü, 10 Kasım 1938

UYARI: Ay ve gün adları belirli bir zamanı ifade etmiyorsa ufak harfle adım atar.

Gelecek hafta salı günü sınavımız var.

33 ⇒ Tabela ve levhalarda geçen sözcüklerin ilk harfi büyük yazılır.

Çıkış, Acil, 5.Kat, 10.Derslik

34 ⇒ Mecmua, gazete, kitap vb.nde bulunan cetvel, tablo, fotoğraf vb.nin altında yer edinen ifadeler büyük harfle adım atar. Bu yazılar cümle niteliği taşıyorsa sonuna noktalama işareti konur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir