Cumhuriyet Dönemi’nde Hikaye (Özellikleri, Yazarları, Örnekleri)

Yaşanmış ya da yaşanması olası olayların ve durumların, belli bir kaide çerçevesinde anlatılmasına öykü denir. Şahıs, vaka, yer ve zamandan oluşan dört yapı unsuruna dayanan hikayeler vaka ve durum olarak iki çeşittir. Edebiyatımızda ilk öykü örnekleri Tanzimat Periyodu’nde verilmiş, Serveti Fünun döneminde ise teknik olarak daha da güçlenmiştir.

Cumhuriyetimizin duyuru edilmiş olduğu 1923 yılıyla beraber “Cumhuriyet Periyodu Türk Edebiyatı” da adım atmıştır. Bu zamanda birçok türde olduğu benzer biçimde hikayede de teknik olarak mühim bir ilerleme sağlanmıştır. Bu dönem edebiyatında yıllara nazaran öykü geleneğinde belirgin değişimler gözlenir. Bu yıllarda roman yazarları bununla beraber öykü türünde de eserler vermiştir.

Genel olarak değerlendirdiğimizde Cumhuriyet Periyodu’nde öykü türünü “1923-1940” ve “1940-1960” yılları olmak suretiyle iki ayrı vakit başlığında inceleyeceğiz.

Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Öykü (1923-1940)

  • Bu zamanda yaratı veren sanatçılar gözleme dayalı gerçekçiliğe yönelmişlerdir.
  • Sanat akımı olarak realizm ön plandadır.
  • Öykü bağımsız bir tür haline gelmiştir.
  • Vaka hikayeleri ağırlıkta olsa da durum hikayesi örnekleri de verilmiştir.
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar ve hikayeye daha çok ehemmiyet veren Reşat Nuri Güntekin  benzer biçimde adlar bu türde eserler vermiştir.
  • Bu yazarların yanı sıra Kenan Hulusi Koray, Sadri Ertem, Sait Faik Abasıyanık ve Sabahattin Ali benzer biçimde mühim adlar de bu zamanda öykü türünde başarı göstermiş örnekler vermiştir.
  • Öykü türünde verilen eserlerde toplumsal sorunların dile getirilmiş olduğu bir anlayışla sanat cemiyet içindir perspektif iyice yerleşmiştir.
  • Toplumsal işleve uygun olarak eserlerde mütevazi bir dil kullanılmıştır.
  • Psikoloji ve toplumsal temalı eserler verilmiştir.

1940-1960 Yılları Cumhuriyet Periyodu’nde Öykü

  • Bu dönem konularında ele alınan konuların çeşitliliği bir fazlaca artmıştır.
  • Daha oldukca gözleme dayanan bir gerçekçi hikayeler anlatılmıştır.
  • Bu yıllarda Anadolu’ya ve Anadolu halkının yaşamına ağırlık verilmiştir.
  • Bu dönem konularında ve romanlarında “Toplumcu gerçekçi, milli-dini duyarlılık ve ferdin iç yaşamına ağırlık veren anlayış” etkili olmuştur.
  • Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sonrasında Anadolu halkının durumu ve toplumsal problemler benzer biçimde konuların üstünde durulmuştur.
  • Ulusal ve dini mevzular, Doğu-Batı çatışması, ulusal savaşım, toplumsal problemler, etik bozukluklar, köylü, kasabalı sorunları, işçi sorunları benzer biçimde mevzular bu zamanda sıkça işlenmiştir.
  • Toplumdaki aksakların giderilmesi amaçlanmıştır.
  • Toplumsal konuların yanında bireysel mevzular da hikayelerde işlenmiştir.
  • Bu zamanda hikayenin bir tür olarak gelişiminde mühim bir değişiklik yaşanmıştır.

Bu dönem konularında ortaya çıkan bazı eğilimleri şu şekilde sınıflandırabiliriz:

Ulusal-Dini Duyarlılığı Yansıtan Hikayeler

  • Ulusal edebiyatın bir devamı olarak nitelendirebileceğimiz bu anlayışta Anadolu, ulusal değerler, Kurtuluş Savaşı, toplumsal değişiklik benzer biçimde mevzular işlenmiştir.
  • Türk mitolojisinden ve destanlarından etkilenen yazarlar eserlerinde bunun izlerini ortaya koyarlar.
  • Aka Gündüz, Bahaeddin Özkişi benzer biçimde adlar bu anlayışı yansıtan eserler yazmışlardır.
  • Ek olarak Bakınız ⇒ Ulusal-Dini Hikayeler

Toplumcu-Gerçekçi Hikayeler

  • Toplumdaki sorunları dile getirmişlerdir.
  • İşçi, köylü, kasabalı ve varoşlarda yaşayanlarla ilgili sınıfsal çatışmaları merkeze almışlardır.
  • Hikayeyi toplumdaki sorunları dile getirmek ve toplumu yönlendirmek için bir vasıta olarak görmüşlerdir.
  • Yoksul Baykurt, Kemal Tahir, Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Sadri Ertem, Samim Kocagöz, Talip Apaydın benzer biçimde sanatçılar bu tarzda hikayeler yazmıştır.
  • Ek olarak Bakınız ⇒ Toplumcu Gerçekçi Eserler

Kişinin İç Dünyasını Esas Alan Hikayeler

  • Bu zamanda bazı sanatçılar toplumu değil bireyi ve ferdin psikolojisini konularında yansıtmaya çalışmıştır.
  • Bireylerin iç yaşamına açılmışlardır.
  • Bunalım, bilinçaltı, ferdin yalnızlaşması ve yabancılaşma mevzularını üstünde durmuşlardır.
  • Çağdaş yaşamın bireyler üstündeki ruhsal tesirini irdelemişlerdir.
  • Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Tarık Buğra, Mustafa Kutlu benzer biçimde adlar bu tarzda öykü örnekleri vermişlerdir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
PDF / Slayt
1960 Sonrası Öykü
12.Derslik Ders Mevzuları
TYT Türkçe 
AYT Edebiyat

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir