Cümlede Anlam Konu Anlatımı

Herhangi duyguyu, düşünceyi, vakası ve yargıyı bildiren; sözcüklerin belli bir düzene ve kurala gore sıralandığı söz gruplarına cümle denir. Cümleler paragrafları oluşturan yapı taşlarıdır.

Bilhassa sınavlarda öğrencilere paragrafla ilgili yöneltilen soruların temelinde cümleler ve içerdikleri anlam ön plana çıkmaktadır. Bu yüzden “Cümlede anlam” mevzusuna hususi bir yer ayırmak son aşama doğru olacaktır.

  • Öznel Anlatımlı Cümleler
  • Nesnel Anlatımlı Cümleler
  • Şart (Koşul) Cümleleri
  • Niçin-Netice (Sebep-Netice) Cümleleri
  • Amaç-Netice Cümleleri
  • Direkt Anlatımlı Cümleler
  • Dolaylı Ifade
  • Kinayeli Ifade İçeren Cümleler
  • Aşamalı Durum Bildiren Cümleler
  • Varsayım Cümleleri

Anlatımlarına Gore Cümleler

Öznel Anlatımlı Cümleler

Yargı bildiren bir cümlede anlatılanların doğruluğunun-yanlışlığının kişiden kişiye değişti cümlelerdir. Öznel cümlelerde anlatılan yargılar kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişmiş olur ve kişisel duygulara yer verilir. Bu tür özelliklerle oluşturulan cümlelere öznel ya da öznel ifade denir.

  • Örnek

Okulumuzun ortamı oldukça güzeldir.

Şiir en güzel yazınsal türdür.

Yazarın son romanı okuyucular tarafınca oldukça beğenilecek.

Yukarıdaki cümlelerde anlatılan yargılar kişiden kişiye değişmektedir. İfade edilen yargılar hepimiz için geçerli olmayabilir. Bu yüzden öznel bir anlatıma haizdir.

Nesnel Anlatımlı Cümleler

Bir cümlede anlatılan yargıların kişiden kişiye değişmediği, hepimiz tarafınca geçerli kabul edilmiş olduğu ve en önemlisi kanıtlanabildiği anlatımlara nesnel ya da objektif ifade denir. Nesnel anlatımda kişisel düşüncelere ve duygulara yer verilmez.

  • Örnek

Film göç etmiş bir ailenin yaşamını konu alıyor.

Bugün hava eksi 5 aşama.

Yazar bu eserinde doğduğu kasabayı konu alıyor.

Şart (Koşul) Cümleleri

Anlatılan olayın, durumun ve işin gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesi şartına doğrusu koşuluna bağlı olduğu anlatımdır. Koşul cümlelerinin ilk bölümündeki yargı gerçekleşirse ikinci bölümdeki netice gerçekleşecektir. Koşul cümleleri “-se/-sa” ekleriyle sağlanabileceği şeklinde “Fakat, yeter ki, suretiyle” şeklinde sözcüklerle de sağlanabilir.

  • Örnek

Ders çalışırsan sınıfı geçebilirsin.

Otomobil sürmeyi öğretirim sana fakat sen de bana referans olacaksın.

Sen bu projeyi tamamlarsın yeter ki kendine güvenmeye devam et.

İstanbul’a gelirsen gezdiririm.

 

Niçin-Netice (Sebep-Netice) Cümleleri

Gerçekleşen bir eylemin sebebinin de belirtildiği cümlelerdir. Bu tür anlatımlarda gerçekleşen iki yargı bulunmaktadır. Bu tür anlatımlarda yükleme “Niçin, niçin?” soruları yöneltilebilmektedir. Niçin-sonuç cümleleri içinde “İçin, dolayı, yüzünden, -dığından” şeklinde ek ve sözcükleri bulunmaktadır.

  • Örnek

Imtihanı geçemediğinden mezun olamadı.

Oldukca üşüdüğünden eve erken gitti.

Deniz dalgalı olduğundan yüzemedi.

Amaç-Netice Cümleleri

Cümlede gerçekleşen eylemin hangi amaçla yapıldığını ifade eden anlatımlara amaç-sonuç cümlesi denilmektedir. Bu anlatımda iki fiil içinde “Amacıyla, dolayı, için, dolayı” şeklinde sözcükleri yer alır ve netice cümlesine “Hangi amaçla?” sorusu yöneltilebilir.

  • Örnek

Ders çalışmak için erkenden uyandı.

Şirketini büyütmek amacıyla hisselerini sattı.

Öğrencileri iyi bir üniversiteye gitsin diye devamlı ders çalıştırırdı.

Ek olarak Bkz ⇒ Amaç-Netice Cümleleri

Direkt Anlatımlı Cümleler

Başkasının sözlerini asla değiştirmeden olduğu şeklinde aktarıldığı cümlelere direkt ifade denilmektedir. Başkasına ilişik sözler değiştirilmeden ve çoğu zaman de tırnak içinde yer almıştır.

  • Örnek

Zeynep Hoca “Yarın sözlü yapacağım.” dedi.

Başbakan “Gelişme hızımız aynen devam edecek.” dedi.

Dolaylı Ifade

Başkasına ilişik sözlerin yargısı değiştirilmeden anlatıcı tarafınca kendi sözleriyle aktarılmasıdır.

  • Örnek

Onu hayatım süresince affedemeyeceğim dedi.

Öğretmen yarınki sınava iyi çalışmamız icap ettiğini söylemiş oldu.

Kinayeli Ifade İçeren Cümleler

Bir cümlede anlatılan yargının alaya alınması, tersini ifade edecek halde kullanılmasıdır.

  • Örnek

O denli çalışkan ki liseyi 5 senede tamamladı.

Ekip istikrarını sürdürerek bu hafta da yenildi.

Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

Bir cümlede anlatılan yargının yavaş yavaş gerçekleşmesi aşamalı anlatıma örnektir. Aşamalı anlatımda vaka pozitif ya da negatif yönde gerçekleşebilir.

  • Örnek

Hastanın durumu gittikçe kötüleşiyordu.

Imtihan yaklaştıkça netlerimiz artıyordu.

Dünya nüfusu artmaya devam ediyor.

Varsayım Cümleleri

Bu durumla ilgili gerçekleşmeden ilkin değerlendirme yapmak amacıyla olmuş ya da olmamış şeklinde düşünmeye varsayım denilmektedir. Varsayım cümlelerinde “Tut ki, farz edelim ki, düşünelim ki” şeklinde ifadelere yer verilmektedir.

  • Örnek

Tut ki piyango bizlere çıktı. Neler yaparız?

Düşünelim ki İstanbul’a yerleştin. Oralarda ne iş yapacaksın?

Farz edelim ki sınavdan kaldık, dünyanın sonu değil ya!

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir