De Da Yazımı (Bağlaç ve Ek Olan De Da) I Ayrı mı Bitişik mi Yazılır?

Türkçede yazımı en oldukca karıştırılan ve metinlerde hata olarak en oldukca rastladığımız yazım kurallarının başlangıcında şüphesiz “-de, -da” bulunma eki ile “de da” bağlacı gelmektedir. Aslına bakarsak ayrımını yapmak oldukça kolay olsa da birazcık dikkatsizlikten ve ilgisizlikten dolayı çoğunlukla bu iki değişik “de“yi birbiriyle karıştırmaktayız. Türkçemizi daha doğru kullanmak ve içinde bulunmuş olduğu fena durumdan kurtarmak ise son aşama kolay. Öyleyse her insanın merakla sordurulmuş olduğu “De Da Yazımı – Bağlaç Olan De Iyi mi Yazılır?” sorularının yanıtını verelim.

Türkçe de iki değişik “De – Da” vardır ve bunların yazımları da birbirinden farklıdır. Ilk olarak ilk “de da” bağlaçtır ve kendi başına bir sözcük olarak kabul gördüğünden organik olarak ayrı yazılmalıdır. Öteki “-de, -da” ise bulunma hal ekidir ve ek olması hasebiyle bitişik yazılmalıdır. Peki bu tarz şeyleri cümle içinde iyi mi ayırt edeceğiz, bunu detaylıca ele alalım.

Bağlaç Olan De Da

Bağlaçlar adından da anlaşılacağı benzer biçimde kelimeleri ya da cümleleri birbirine bağlayan sözcüklerdir. Sözcüklerdir diyorum ve bu bizlere bağlaçların, dolayısıyla bağlaç olan “de, da“nın ayrı yazılacağını da ifade ediyor. Kelimeleri ya da cümleleri birbirine bağlarken hem de bunlar içinde benzerlik, eşitlik, katılma benzer biçimde anlam ilişkileri de kurmaktadır.

Bunlar olurken Ahmet de bizlere bakıp gülüyordu.

Sen de mi Brütüs?

Şimdi bağlaç olan “de, da” hakkında bilgilerimizi özetleyelim:

Devamlı ayrı yazılır.

Hiçbir süre “te, ta” şeklinde yazılmaz.

Bitişik yazılmadığından hususi adlardan sonrasında hiçbir süre kesmeyle ayrılmaz.

Bulunma Hal Eki Olan -De, -Da

İsmin hal ekleri çeşitlerinden birisi olan “-de, -da” geldikleri sözcüğe bitişik yazılarak cümlede bulunma, kalma anlamlarını ifade eder.

Yolda giderken ikazları dikkate almalıyız. (Nerede?)

Geldiği sözcüğe bitişik yazılır.

Büyük meşhur uyumuna uyar:

Kitaplarını evde unutmuş.
Aklı otomobilda kalmıştı.

Ünsüz benzeşmesi kuralına uyar.

Derslikta asla ses yoktu.

“De”nin Ayrı mı Yoksa  Bitişik mi Yazılacağını Iyi mi Anlarız?

Yukarıda “de” bağlacını ve ekini örnekleriyle beraber gördük. Peki cümle içinde “de”nin ayrı ya da bitişik yazılıp yazılmayacağını iyi mi anlarız? Bu soruya “de da yazımı örnekleri” ve belirleyici bir taktikle yanıt verelim:

Eğer bir cümle içinde yer edinen “de, da”yı çıkardığımızda cümlenin anlamında bir bozulma meydana geliyorsa, bu ek olan “-de, da”yı bizlere gösterir. Eğer anlamda herhangi bir bozulma meydana gelmiyorsa bu durum bizlere, “de, da”nın bağlaç bulunduğunu ifade eder.

Örnek 1

Televizyonun da sesini kısmıştık.

Bu cümleden “da”yı çıkarırsak şu şekilde bir cümle ortaya çıkıyor:

Televizyonun sesini kısmıştık.

Yukarıdaki cümlede herhangi bir anlam bozukluğu oluşmadığından bu “da”nın bağlaç bulunduğunu söyleyebiliriz.

Örnek 2

Tvda oldukca güzel bir film vardı.

Bu cümleden “da”yı çıkarırsak şu şekilde bir cümle ortaya çıkıyor:

Tv oldukca güzel bir film vardı.

Yukarıdaki cümlede “da”yı çıkardığımızda bir anlam bozukluğu meydana geldiğinden bu “da”nın hal eki bulunduğunu söyleyebiliriz.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir