Dilin İşlevleri Nelerdir? Dilin İşlevleri Örnekleri

Ilk olarak “Dilin işlevleri” mevzusu hakkında detaylı informasyon vermeden birazcık dil ve iletişimden anlatmak gerekiyor. İnsanlar içinde yüzyıllardır iletişimi, onların anlaşmasını elde eden en etkili vasıta olarak karşımıza dil çıkmaktadır. Bununla beraber dil, insanoğlunun bugünkü seviyesine ulaşmasını da elde etmiştir.

Günlük hayatımızın büyük bir kısmını dili kullanarak geçiririz. Sadece kullanım esnasında dil, amaca bakılırsa farklılık gösterebilmektedir. Öğrencisine metni okumasını söyleyen öğretmen ile bir dinletide şiir okuyan birinin dili kullanım şekli aynı olmayacaktır. Ya da işçisine inşaatın ne durumda bulunduğunu soran müteahhit ile Türkçenin fonetiğiyle ilgili ders özetleyen profesörün dili kullanım  şekli değişik olacaktır. Doğrusu dilin bir tek tek bir şekilde şu demek oluyor ki tek bir işlevde kullanılması mümkün değildir. Her mesajın amacı değişik olduğundan dil de aşağıdaki işlevlerde kullanılmaktadır.

Dilin İşlevleri

  • Göndergesel İşlev
  • Heyecana Bağlı İşlev
  • Alıcıyı Harekete Geçirme
  • Kanalı Denetim İşlevi
  • Dil Ötesi İşlev
  • Şiirsel İşlev

Şimdi de yukarıda sıraladığımız dil işlevlerini örneklerle açıklayalım:

1. Göndergesel İşlev

Eğer dil, bir mevzuda informasyon vermeyi amaçlayacak şekilde kullanılıyorsa buna göndergesel işlev denir. Dil; informasyon vermek, bir mevzuda izahat yapma amacıyla kullanıldığında nesnel bir anlatımla kullanılır. Göndergesel işlevde nesnellik vardır sadece mecazlı kelimeler kullanılmaz.

Örnek

Bilgisayarınızı tamamen kapatmadan ilkin fişi çekmeyiniz. Bilgisayar çalışırken harddiskin zarar görmemesi için yerinden oynatmayınız…

Yukarıdaki ifadeler göndergesel işleve örnektir. Kullanım kılavuzları, özetler, bilimsel bildiri vb. anlatımlar bu işlevde kullanılır.

2. Heyecana Bağlı İşlev

Öznel ifadelerle kurulan bu anlatımda anlatıcının duygu ve düşünceleri anlatılır. Gönderici kendi duygularını, sevinçlerini, üzüntülerini, heyecanlarını bilhassa mektup, şiir, eleştiri yazıları, tecrübe etme benzer biçimde türlerde dilin heyecana bağlı işlevinden yararlanarak aktarır.

Örnek

İlk vazife yerim olan ilçeyi ve öğrencilerimi hiçbir vakit unutamadım. 

3. Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi

Adından da anlaşılacağı benzer biçimde “Alıcıyı harekete geçirme işlevi” ileti sonrasında karşı taraftaki kişinin davranışlarında bir değişim oluşturmayı amaçlar. Bilhassa siyasal söylemlerde, el ilanlarında, reklamlarda bu işlevden yararlanılır. Bu işlevde buyruk, rica ve talep bulunur.

Örnek

Çıkarın kağıtları, yazılı yoklama yapacağım.

4. Kanalı Denetim İşlevi

İletişim kanalını denetleme, iletinin karşı tarafça doğru bir halde aktarılıp aktarılmadığını denetlemek amacıyla kullanılan dil işlevi kanalı kontroldür. Sual cümleleri bu işlevde kullanılmaktadır.

Örnek

Ödevlerinizi yaptınız mı?

Sesimi duyan var mı?

5. Dil Ötesi İşlev

İletişim esnasında aktarılan bildiri şu demek oluyor ki ileti, dille ilgili informasyon içeriyorsa dil ötesi işlev kullanılmıştır. Bu işlevde dili idrak etmek, dili incelemek ve kurallarını aktarmak amacı vardır.

Örnek

Türkçede iki çeşit ek vardır: yapım eki ve çekim eki.

Türkçe sondan eklemeli bir dildir.

6. Şiirsel İşlev

Bir anlam ifade etmekten oldukça karşı tarafta güzel duyu bir zevk uyandırmayı amaçlayan, mecazlı bir ifade taşıyan ifadeler şiirsel şu demek oluyor ki sanat içerikli işlevde kullanılmıştır. Şiirsel işlevde öznellik ağır basar.

Örnek

Ne hasta bekler sabahı,
Ne taze ölüyü gömüt.
Ne de şeytan, bir günahı,
Seni beklediğim kadar.

Necip Fazıl Kısakürek’in bu şiirinde amaç bir informasyon vermekten oldukça okuyucuda değişik çağrışımlar oluşturabilmektir. Bundan dolayı dil şiirsel işlevde kullanılmıştır.

Ek olarak Bkz – > DİL İŞLEVLERİ VİDEOSU

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir