Divan Teşkilatı Nedir, Divan Teşkilatı Özellikleri Nelerdir?

Osmanlı Devleti’nin siyasal bir güç olarak ortaya çıkmasında devlet yönetim yapısının da büyük oranı vardır. Orhan Bey zamanında kurulmuş olan Divan Teşkilatı, devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı en mühim yönetim organıdır.

Alanında uzman kişilerden oluşan divan teşkilatı padişaha devlet idaresinde destek olurdu. Sadece son sonucu padişah verirdi. Ek olarak çözülemeyen şeri ve hukuki davaların karara bağlandığı en yüksek mahkeme ve yönetimsel makamdı.

Divan toplantısı sabah namazından sonrasında adım atar ve öğleye kadar devam ederdi. Divanda tecrübeli ve alanında uzman devlet adamları vazife yapardı.

Sadrazam (veziriazam), padişahın vekili ve yardımcısıdır. Padişahın mührünü taşırdı. Fatih Sultan Mehmed Periyodu’nden itibaren divan toplantılarına başkanlık etmeye başladı. Padişah sefere katılmadığı vakit orduyu komuta ederdi.

Divan Toplantısı (Temsilî)

Vezirler ise daha oldukca askerî ve siyasal işlerden sorumluydular. Devlet idaresinde veziriazama yardım ederlerdi. Osmanlı Devleti büyüdükçe sayıları arttı.

Kazaskerler, divan toplantılarında büyük davalara bakar, kadıların ve müderrislerin atamalarını yaparlardı. Önceleri bir tane iken sayıları toprakların genişlemesiyle ikiye çıkmıştır. Anadolu ve Rumeli kazaskeri olarak adlandırıldılar.

Defterdarlar, bütçenin hazırlanması ve devletin öteki mali işlerinden sorumludurlar. Devletin gelir ve giderlerinin hesaplanması işlerinden mesuldür. Anadolu ve Rumeli defterdarı olmak suretiyle ikiye ayrılırdı.

Nişancı, divan toplantılarında alınan kararlara ve öteki belgelere padişahın imzası demek olan tuğrayı çekmekle görevlidir. Ek olarak fethedilen yeni toprakların gelirlerine gore devlet görevlilerine dağıtımını yapardı.

Reisülküttap, devletin ilk dönemlerinde nişancıya bağlı olarak çalışan kâtiplerden biriydi. Zaman içinde devletin dış işlerinden de görevli oldu. Padişah fermanlarına uygun olarak emirleri yazmak, yabancı devletlerden gelen mektupları çeviri etmek ve bunlara yanıt vermek görevleriydi.

Şeyhülislam, divanın devamlı üyesi değildir. Sadece lüzumlu olduğunda divan toplantılarına iştirak etmiştir. Divan toplantılarında alınan kararların dine uygun olup olmadığına karar vermiştir. Şeyhülislamın verdiği kararlara “fetva” denilmektedir.

Kaptan-ı Derya, Osmanlı Devleti’nde donanma komutanıdır. Kanuni zamanında divanın aslolan üyesi olmuştur. Deniz seferinde olmadığı zamanlarda divan toplantılarına katılırdı. (Kitap için yazarlar tarafınca hazırlanmıştır.)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir