Dolaylama Nedir? Dolaylama Örnekleri

Dil ergonomik bir olgu olduğundan devamlı bir şeyi ifade ederken en kısa yolu seçme benzer biçimde bir özellik göstermektedir. Bu nokta derhal tüm dillerin karakteristik hususi durumunu göstermektedir. Sadece kimi zaman bir tek tek bir sözcükle anlatılabilecek, ifade edilebilecek şeyi daha uzun bir yoldan aktarma yolunu seçebiliriz. İşte bu aşamada “dolaylama” adını verdiğimiz bir kavram ortaya çıkmaktadır. Öyleyse “Dolaylama nedir? Özellikleri nedir?” sorularına örneklerle detaylı bir halde yanıt verelim. 

Dolaylama Nedir? (Dolaylama Ne Demek?)

Tek bir kelime ile anlatılabilecek kavramları birden fazla sözcükle ifade etmeye dolaylama nedir. Mesela “Aslan” ile karşılanabilecek canlıyı “Ormanın kralı” şeklinde ifade etmek buna örnektir. Burada amaç anlatımın daha etkili olabilmesini sağlamaktır. Kelimelerin direkt değil de birazcık daha işi zorlaştırarak ifade esas olduğundan dolaylama adı verilmiştir.

⇒ Dolaylama yapılırken çoğu zaman isim tamlamasından yararlanılır.

  • Meşin yuvarlak → Top (Meşin → tamlayan, Yuvarlak → tamlanan = Belirtisiz isim tamlaması)
  • Beyaz altın → Pamuk (Beyaz → tamlayan, Altın → tamlanan = Takısız isim tamlaması)

Dolaylama Örnekleri

Dolaylama örneklerini ilk olarak şu üç başlıkta toplamamız doğru olacaktır.

A. Yer Adları İçin Kullanılanlar

  • Yavru vatan → Kıbrıs
  • Dünyanın tepesi → Everest
  • Kara kıta → Afrika
  • Altın boynuz → Haliç
  • Kızıl gezegen → Mars
  • Yedi tepeli kent → İstanbul
  • Türkiye’nin kalbi → Ankara
  • Ege’nin İncisi → İzmir
  • Peygamberler şehri → Şanlıurfa
  • Güller diyarı → Isparta

B. Şahıs Adları İçin Kullanılan

  • Yüce önder → Mustafa Kemal Atatürk
  • Büyük kurtarıcı → Mustafa Kemal Atatürk
  • Cihan padişahı → Kanuni Sultan Süleyman
  • Vatan şairi → Namık Kemal
  • Sanat güneşi → Parlak zeka Müren
  • Süper yıldız → Ajda Pekkan
  • Istırap şairi → Fuzuli
  • Bayrak şairi → Arif Nihat Asya
  • Küçük serçe → Sezen Aksu

C. Tür Adları İçin Kullanılanlar

  • Yaşam arkadaşı → Eş
  • Bacasız endüstri → Gezim
  • Meşin yuvarlak → Top
  • Beyaz perde → Beyazperde
  • İnce hastalık → Verem
  • Kara elmas → Kömür
  • Ata sporu → Güreş
  • Filenin sultanları → Voleybol ekibi 
  • Altın perde → Tiyatro
  • Büyülü kutu → Tv
  • Beyaz altın → Pamuk
  • Derya kuzusu → Balık
  • Aslan sütü → Rakı
  • Beyaz gömlekliler → Tabip 
  • Ramazan → On bir ayın sultanı
  • Delikli demir → Tüfek
  • Saray yavrusu → Konak
  • Ormanlar kralı → Aslan
  • Vatani vazife → Askerlik
  • Sarı kanarya → Fenerbahçe
  • Kara kartal → Beşiktaş
  • Avrupa fatihi → Galatasaray 

Örneklerin Cümle İçinde Kullanımı

  • Büyük kurtarıcı kentte yoğun ilgiyle karşılaştı. (Büyük kurtarıcı = Mustafa Kemal Atatürk)
  • Türkiye bacasız sanayiye son yıllarda ehemmiyet vermeye başladı. (Bacasız endüstri = Gezim)
  • Meşhur golcü ceza sahası dışından yapmış olduğu sert vuruşla meşin yuvarlağı ağlarla buluşturdu. (Meşin yuvarlak = Top)
  • Ölümünün 20. senesinde sanat güneşi mezarı başlangıcında anıldı. (Sanat güneşi = Parlak zeka Müren)
  • Türkiye’nin kalbinde derin bir sessizlik hakimdi. (Türkiye’nin kalbi = Ankara)
  • Uzun seneler yavru vatanda çalışmıştı. (Yavru vatan = Kıbrıs)
  • Meşhur file bekçisi futbolu bıraktığını deklare etti. (File bekçisi = Kaleci)
  • Burada yaşanmış olan dram beyaz perdeye de aktarıldı. (Beyaz perde = Beyazperde)
  • Yedi tepeli şehrimde bıraktım nazlı yarimi. (Yedi tepeli kent = İstanbul)
  • Vatani görevimi beş yıl ilkin Ankara’da yaptım. (Vatani vazife = Askerlik)
  • O dönem ince hastalık hepimizi korkutuyordu. (İnce hastalık = Verem)
  • Bilim adamları kızıl gezegende yaşam olabileceği ihtimali üstünde duruyor. (Kızıl gezegen = Mars)
  • Bu yıl Ege’nin incisi üstün dereceli sayıda gezgin ağırladı. (Ege’nin incisi = İzmir)
  • Filenin sultanları dünya şampiyonluğuyla ülkemizi döndü. (Filenin sultanları = Voleybol ulusal ekibi)
  • Zonguldak’ın en büyük gelir deposu kara elmastır. (Kara elmas = Kömür)
  • Kara kıta açlıkla mücadeleye devam ediyor. (Kara kıta = Afrika)
  • Madalyalarını sergileyen cep herkülü gençlere mühim nasihatlar verdi. (Cep herkülü = Naim Süleymanoğlu)
  • Ata sporumuzda altın madalyalar gelmeye devam ediyor. (Ata sporu = Güreş)
  • Sarı kanarya Avrupa’da yenilmezlik serisini devam ettirmek istiyor. (Sarı kanarya = Fenerbahçe)
  • Kara kartal aktarma kampanyasıyla dünya gündemine oturdu. (Kara kartal = Beşiktaş)
  • Özgürlük Kasidesi’nde vatan şairimiz şiire bir oldukca yenilik getirmiştir. (Vatan şairi = Namık Kemal)

Sözcükte Anlam ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir