Dolaylı Tümleç Nedir? Dolaylı Tümleç Örnekleri

Dolaylı tümleç, yüklemde bildirilen işin yapıldığı yeri bildiren, yüklemle ilgili yönelme, yaklaşma, ayrılma durumlarını gösteren bir cümle ögesidir. Bununla birlikte yer tamlayıcısı olarak da adlandırılır. Bu kelime ya da kelime grupları ismin hal ekleri olan “-e, -de, -den” yi alarak yükleme çeşitli anlamlar kazandırırlar. Hiçbir sözcük “-e, -de, -den” eklerini almadan dolaylı tümleç görevinde kullanılamaz. 

Hareket bildiren her cümlenin kesinlikle bir mekanı ya da işin yapıldığı yön bulunur. Dolaylı tümleçler yüklemde bildirilen anlamı “yer, yaklaşma, yönelme, ayrılma, bulunma, uzaklaşma, yön” bakımından belirtir.

Dolaylı tümleci bulmak için cümle içinde yükleme çeşitli sorular sorulur. “Dolaylı tümleç iyi mi bulunur?” sorusunun cevabı da aslına bakarsak bu sorulardır. Cümlede dolaylı tümleci bulmak için sorulan sorular şunlardır:

Dolaylı Tümleç Soruları

İsmin -e hali: Kime, neye, nereye (yönelme, yaklaşma, yön)

İsmin -de hali: Kimde, nerede (bulunma, yer)

İsmin -den hali: Kimden, niçin, nereden (ayrılma, uzaklaşma)

Dolaylı Tümleç Örnekleri

“Kime,neye, nereye” Sual Örnekleri

 Size büyük bir sürprizim var.  -> Kime? = size

Aylarca spor yapmıştım ve yaza hazırdım. -> Neye? = yaza

Beni bırakıp memlekete dönmüştü. -> Nereye? = memlekete 

“Kimde, nerede” Sual Örnekleri

Günlerce emek verip hazırladığım performans ödevimi trende unutmuştum. -> Nerede? = trende

Hiçbirimizde olmayan bu ümit yalnızca Emel’de vardı. -> Kimde? = Emel’de

Denizde karartı var. -> Nerede? = denizde

İşimize yarar kitapları Deniz’de bulduk. -> Kimde? = Deniz’de

“Kimden, niçin, nereden” Sual Örnekleri

Bu dükkanı açabilmek için parayı babamdan aldık. -> Kimden? = babamdan

Kuyudan su çekiyordu. -> Nereden? = kuyudan

Mayonez yumurtadan yapılır. -> Niçin yapılır? = yumurtadan

UYARILAR

1. “Niçin” sorusu eğer yükleme o ismin neyden yapıldığını, hammaddesini ya da aslını soruyorsa dolaylı tümleçtir. Sadece “niçin” sorusu “niçin” manasında soruluyorsa zarf tümlecidir.

Ahmet güzel sözden anlamaz. -> Niçin anlamaz? = güzel sözden (Niçin sorusuna yanıt vermez bu yüzden dolaylı tümleçtir.

Elemeleri geçemediklerinden tüm ekip ağlıyordu. -> Niçin (Niçin) ağlıyordu? = Elemeleri geçemediklerinden (Niçin sorusu niçin manasında sorulabildiğinden zarf tümlecidir.

2. Yer ya da bir nesnenin kimde bulunduğunu soran sözcüklerde cümle içinde dolaylı tümleçtir.

Geçen hafta nerede kalmıştık? (Nerede=D.T.)

Bu akşam nereye gidiyorsunuz? (Nereye=D.T.)

Şiir okuma sırası kimde kalmıştı? (Kimde=D.T.)

3. Bir cümleden birbirinden değişik anlamlardaki dolaylı tümleçler bir arada kullanılabilir.

Okula geçen gün keşfettiğimiz kestirme yoldan geldik. 

-> Nereye? = okula

-> Nereden? Kestirme yoldan

4. Cümle içinde “-e, -de, -den” ekini almış her sözcük ya da kelime grubu dolaylı tümleç olmayabilir. “-e, -de, -den” eklerini almış kelimeler yer değil de yükleme “süre, durum, niçin” anlamlarını katıyorsa zarf tümlecidir.

Bu türküyü yürekten söylüyordu. -> Iyi mi söylüyordu = yürekten > Zarf tümleci

Birazdan imtihan başlamış olacak. -> Ne süre? = birazdan > Zarf tümleci

Sınıfta kaldığından eve gelmiyordu. -> Niçin gelmiyordu? = sınıfta kaldığından > Zarf tümleci

Ek olarak Bkz ⇒ KONU VİDEOSU

Cümlenin Ögeleri

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir