Dönüşlülük Zamiri Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Bildiğiniz şeklinde canlı ya da cansız tüm varlıkların ve kavramların adları yerine geçen sözcüklere zamir denir. Sadece zamirlerin bu adların yerini yalnız başlarına karşılamaktan ziyade bir cümle içinde bağlama bakılırsa adların yerine geçerler. Cümle içinde kişileri karşılayan zamirler de kişi zamiri olarak adlandırılır. Bu dersimizde kişi zamirlerinden pekiştirilmiş bir halde daha kuvvetli ifadeye haiz olan “Dönüşlülük zamiri ve özellikleri ile örneklerini” ele alacağız. 

Dönüşlülük Zamiri Nedir?

Yüklemde belirtilen eylemi gerçekleştiren ve hem de bu eylemlerden etkilenen doğrusu meydana getirilen işin kendine döndüğünü belirten zamirlere “Dönüşlülük zamiri” denir. Dönüşlülük zamiri olan sözcük öz-asıl anlamında “Kendi”dir. Dolayısıyla bu zamirin bulunmuş olduğu cümlelerde işi icra eden şahıs ve bu işten etkilenen şahıs aynı olacaktır. İşi icra eden ve bu işten etkilenen kişiyi karşıladığından dolayı “Dönüşlülük zamiri şahıs zamiri midir?” şeklinde probleminin cevabı da ortaya çıkmış olmaktadır. Dönüşlülük zamirleri fazlaca daha kuvvetli ve pekiştirilmiş bir şahıs zamiri olarak değerlendirilir.

Örnek bir cümle üstünden mevzuyu detaylarıyla inceleyelim:

  • Ben kendimle konuşuyorum

Yukarıdaki cümlede “Kendi” kelimesi işi icra eden ve işin döndüğü kişiyi doğrusu “ben”i karşılamaktadır. Konuşma eylemini icra eden ve bundan etkilenen gene cümlenin öznesi olan “ben” olacaktır. “Kendi” zamirinin işlevini daha net görebilmek için bu cümleyi şu şekilde de ele alabiliriz:

  • Ben benimle konuşuyorum.

Yukarıdaki cümlelere dikkat ederseniz “Kendi” zamirinin yerine kişi zamirlerini kolaylıkla getirebilmekteyiz.

Türkçede zamirler (Birkaç kural dışı haricinde) zamir eklerini alamazlarken dönüşlülük zamirleri iyelik eklerini alarak bir adı karşılayabilir.

  • Kendisinin bu işten haberi yoktu.
  • Kendin ettin, kendin buldun.

Dönüşlülük zamiri olan “Kendi” sözcüğünü iyelik eklerini alan tüm şahıslarda şu şekilde sıralanabilir:

  • Ben → Kendi-m
  • Sen → Kendi-n
  • O → Kendi ya da kendi-si
  • Biz → Kendi-miz
  • Siz → Kendi-niz
  • Onlar → Kendi-leri

İyelik eki almadığı durumlarda isim tamlamasının tamlayanı olarak vazife alabilir.

  • Kendi sorumluluğunu bizlere yüklüyordu.
  • Kendi arabanla işe gitmelisin.
  • Evi kendi arsamızın üstüne inşa etmiştik.

Bir özneyle birikte aynı cümlede kullanılırsa pekiştirme görevini üstlenir.

  • Ben kendim aldım bu arabayı.
  • Siz kendiniz vakaları buraya taşıdınız.

Kendi sözcüğünün varlığı Eski Türkçeye kadar gitmektedir. Eski Türkçede bu sözcük “Kentü” olarak kullanılmıştır. Bununla beraber “Göktürk Kitabeleri”nde bu zamirin (Mesela “kentü bodunum” şeklinde) yer yer kullanıldığını görebiliyoruz. 

Dönüşlülük Zamiri Örnekleri

  • Kendinizde bir hata görmüyorsunuz.
  • Fiyatlar yükselince projeyi kendileri tamamlayacakmış.
  • Bu şekilde gidersene kendine zarar verecek.
  • Bu durumu kendime kabul ettiremedim.
  • Akşam yemeğini kendim yaptım.
  • Bir problem olamayacağını sen kendin söyledin.
  • Kendileri teşrif etmediler yemeğe.
  • Başvuraya sen kendin gitmelisin.
  • Bugünlere gelebilmek için kendim savaşım verdim.
  • Ben kendi başıma tatile çıktım.
  • Kendine iyi mi bir zarar verdiğinin bilincinde değil.
  • Oraya gidince kendimize ev alacağız.
  • Maç sonunda tüm hatanın kendinde bulunduğunu söylemiş oldu.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Türkçe Ders Notları
Zamirler
Belgisiz Zamirler

Referanslar

Referanslar

http://www.tdk.gov.tr

http://dergipark.gov.tr

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir