Düşünceyi Geliştirme Yolları

Bir yazar, oluşturduğu metnin ya da ileri sürdüğü düşüncenin öteki insanoğlu tarafınca kabul görmesini, inandırıcı bulunmasını ve okuyucuyu etkilemesini ister. Gene aynı şekilde günlük yaşamımızda konuşmalarımızın, düşüncelerimizin insanları etkilemesini, onlara inandırıcı gelmesini bekleriz.

Tüm bunların gerçekleşmesi için yazar ya da anlatıcı bazı yollara başvurabilmektedir. Tüm bu süreç süresince bir yazarın ya da anlatıcının başvurduğu yöntemler, “Düşünceyi geliştirme yolları” olarak adlandırılmaktadır.

  • Tanımlama
  • Örneklendirme
  • Şahit Gösterme
  • Karşılaştırma
  • Sayısal Verilerden Yararlanma
  • Benzetme

Düşünceyi Geliştirme Yolları Nedir?

1. Tanımlama

Kavramların ya da varlıkların belirgin özelliklerinin, onların ne bulunduğunun “Bu nedir? Kimdir?” sorularının cevabı olarak anlatılmasına “tanımlama” denilmektedir.

Örnek

Edebiyat, duygu ve düşüncelerin insanlarda güzel duyu bir zevk uyandıracak şekilde yazı ve söz ile anlatılması sanatıdır.

Yukarıdaki örnekte “Edebiyat” teriminin tanımı yapılmıştır. Dikkat edilirse cümle “-dır” ek fiili ile bitmiştir.

NOT: Tanımlama cümleleri “-dır, -dir, -dur, -dür” şeklinde bittiğinden bu türdeki cümlelere dikkat edilmesi yararlı olacaktır.

2. Örnekleme

Yazar ya da anlatıcı, anlattıklarının daha iyi anlaşılabilmesi ve düşüncenin somutlaştırılması için örneklerden yararlanabilmektedir. Örnekleme çoğu zaman soyut kalan ifadelerin anlaşılır kılınabilmesi amacıyla somutlaştırmada kullanılır. Metin içinde bir ya da daha çok cümlede “mesela, örneğin” benzer biçimde sözcükler yer alabilir.

Örnek

Dünyada yaşayan dillere baktığımızda azca ya da oldukça kesinlikle başka bir dilden sözcük almıştır. Ortalama 1300 senedir birçok değişik kültürle etkileşim içine giren Türkçe de yabancı dilden sözcük alımı yapmıştır. Örnek olarak iklim kelimesi Arapçadan, eşofman kelimesi Fransızcadan, şeftali kelimesi Farsçadan dilimize geçmiştir.

Yukarıdaki cümlede dillerin başka dillerden sözcük alabileceği ifade edilirken örnek olarak Türkçeden birkaç kelime verilmiştir.

3. Şahit Gösterme

Yazarlar, anlattıklarının etkileyiciliğini ve inandırıcılığını arttırmak amacı ile bahsetmiş olduğu mevzuyla ilgili daha ilkin ifadesi olan güvenilir ve tanınmış kişilerin sözlerine yer verebilmektedir. Bilhassa cümle içlerindeki alıntı sözler etkileyiciliği arttırmak adına şahit gösterme yönteminin kullanıldığını göstermektedir.

Örnek

Her Türk evladı, istikbali için durmadan, yorulmadan ve usanmadan çalışmaya devam etmelidir. Daha ilkin dünyaya hükmedenlerin torunları olarak taşıdıkları potansiyelin bilincinde olmaları son aşama önemlidir. Bu duruma dikkat çeken Mustafa Kemal Atatürk de şu şekilde der; “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”

Örnekleme-Şahit Gösterme arasındaki fark: Şahit gösterme için kesinlikle tanınmış kişinin sözlerine de yer verilmesi gerekmektedir. Eğer yazıda bir tek tanınmış kişinin ismine yer veriliyorsa, bu şahit gösterme değil örneklendirme olmaktadır.

4. Karşılaştırma

Varlık ve kavramlar birbirleriyle karşılaştırılarak varlıkların aynı ya da değişik yönlerine dikkat çekilmesi amaçlanır. Karşılaştırma yapılarak kavram ya da varlıkların daha net kavranması sağlanabilmekte ve böylelikle ifade güçlenmektedir. Bilhassa tartışmacı, açıklayıcı ve kanıtlayıcı ifade türlerinde karşılaştırmalara bol miktarda yer verilmektedir.

Örnek

Yazı daha ciddi bir üsluba sahipken denemelerde daha samimi, içten bir ifade seçimi söz mevzusudur. Makalelerdeki kesinlik ve kanıtlama kaygısı gene denemelerde görülmeyen bir özelliktir.

5. Sayısal Verilerden Yararlanma

Bir metinde anlatılanların daha etkisi altına alan, inandırıcı olabilmesi için bazı sayısal verilerden yararlanılabilmektedir. Düşünceyi geliştirme şekillerinden olan sayısal verilerden yararlanmanın daha etkili olabilmesi için kullanılan istatistiklerin, grafiklerin ve anketlerin güvenilir kaynaklardan seçilmesine çaba edilmelidir.

Örnek

Türkiye’ye gelen gezgin sayısı her geçen yıl artmaya devam ediyor. EGM’nin açıklamış olduğu verilere gore bu senenin temmuz ayında geçen senenin temmuz ayına gore % 46,36’lık bir gezgin artışı yaşanmıştır.

6. Benzetme

Anlatılan kavramın, durumun, düşüncenin etkileyiciliğini arttırmak ve anlatılanların daha anlaşılır olmasını sağlamak adına anlatımda yer yer benzetmeler yapılabilir. Düşünceyi geliştirmenin bu yönteminde kalite kısaca özellik olarak zayıf olan kuvvetli olana benzetilir.

Örnek

Kış mevsimi buralarda Sibirya benzer biçimde geçmekteydi. Kasım ayından neredeyse nisan ayına kadar kahverengi toprağı görmek mümkün olmuyordu.

Düşünceyi Geliştirme Yolları Video

Düşünceyi geliştirme yolları ve örneklerini detaylı bir halde ele aldığımız videoyu seyredebilir, kafanızdaki soruları yorum olarak bizlere ulaştırabilirsiniz.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
PDF / Slayt
9.Derslik Ders Mevzuları
TYT Türkçe 
AYT Edebiyat

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir