Eleştiri Nedir? Eleştirinin Özellikleri

Eleştiri denildiği süre birçoğumuzun aklına bir yaratı, bir şahıs ya da bir durum hakkında yerme amaçlı negatif düşüncelerin ortaya konulması şeklinde yanlış bir idrak gelir. Eleştiri yapmak ya da bir öteki adıyla eleştiri etmek bir eserin hem pozitif hem de negatif yanlarını ortaya koyabilmektir.

Eleştiri Nedir?

Bir yazınsal yaratı ya da herhangi bir sanat eseri hakkında doğru sonuçlara ulaşmak adına; o yaratı ile ilgili ortaya konan pozitif ve negatif yorumlara, eserin kıymetini ortaya koymak adına meydana getirilen muhakemeye eleştiri kısaca eleştiri denir. Eleştirideki amaç eserin gerçek kıymetini ortaya koyabilmek olduğundan eleştiri edecek kişinin nesnel davranması gerekmektedir.

Eleştiri bir tek yazınsal eserlere yapılmaz, sanatın derhal birçok alanında bu değerlendirmeleri görmekteyiz. Doğru meydana getirilen eleştiriler yardımıyla sanatın daha ileriye taşınacağı bir gerçek olarak kabul görür.

Bir sanat eserini eleştiren kişiye münekkit ya da eleştirmen denir. Eleştirmenlerin değerlendirme yaptıkları mevzuyla ilgili yüksek bir bilgisinin ve tecrübesinin olması gerektiğinden bir yaratı hakkında değerlendirme yapmak zor olmakla beraber uzmanlık gerektiren bir iştir.

Eleştirmenlerin haiz olması ihtiyaç duyulan özellikler şu şekildedir:

* Geniş bir informasyon birikimine ve kültüre haiz olurlar.

* Alanlarında uzman kişilerdir.

* Öznel değil nesnel değerlendirmeler yaparlar.

* Amaçları güzellik oluşturmak değil güzel olanı okura sunmaktır.

* Ele aldıkları eserin iyi ve fena yanlarını ortaya koyarlar.

Eleştirinin Özellikleri (Eleştiri Özellikleri)

→ Nesnel değerlendirmeler çevresinde sanat ve edebiyatta yol gösteren bir fikir yazısıdır.

→ Eserin iyi ve fena yanları ortaya konarak yapıtın kıymeti belirlenir.

→ Meydana getirilen bu tenkitlerle sanatçının kendini geliştirmesi amaçlanır.

→ Eleştirinin merkezinde yaratı ve sanatçı yer alır.

→ Eleştirmen eleştiri yapacağı türün özelliklerini oldukca iyi bir halde bilmeli, kültürlü, geniş ve ileri görüşlü olmalıdır.

→ Ifade açık ve anlaşılır olmalıdır.

→ Eleştirmenin bir öteki görevi de eseri okuyucuya tanıtmaktır.

→ Yalnız eseri yerme amacıyla yazılmaz; pozitif ve negatif tarafları vurgulanarak iyiye ve güzele götürme amacı vardır.

→ Öznel değerlendirmeler yerine nesnel değerlendirmelere dayanır.

Eleştiri Türleri

Eleştirmenlerin ele aldıkları eserleri araştırma ve değerlendirme ile esere yaklaşım tarzları bakımından eleştiri genel olarak beş türde ele alabiliriz: öznel, zamanı ve sosyolojik, sanatçıya yönelik, esere yönelik, çözümleyici eleştiri. Daha çok informasyon için “Eleştiri Türleri” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Türk Edebiyatında Eleştiri

Türk edebiyatında eleştiriye dair ilk izler divan şiirindeki hicivler ile halk şiirindeki taşlamalar olarak kabul edilir. Sadece eleştirinin “Eleştiri” adıyla bir tür olarak Türk Edebiyatı’nda yer edinmesi ise Tanzimat Süreci‘nde gerçekleşmiştir. Türk edebiyatındaki ilk eleştiri örneği de Namık Kemal’in, Ziya Paşa’nın kitabını eleştirdiği “Tahrib-i Harabat” adlı eseridir. İlk eleştiri yazısı olarak gene Namık Kemal’in “Lisan-ı Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazâtı Şâmildir” adlı yazısı kabul edilir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Slayt – PDF
Türk Edebiyatı’nda Eleşti
Eleştiri Türleri
Edebiyat Ders Mevzuları
Türkçe Ders Mevzuları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir