Eski Türklerde Kurultay

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Kurultay Nedir?

Kurultay, Türkçe “kurul” ile Moğolca “tay” ekinin birleşmesinden oluşmuş bir kavram olup danışma meclisinin adıdır. Türkler kurultaya toy, kengeş, tirnek şeklinde adlar de vermişti. Kurultay üyelerine “toygun” denirdi. Devlet meclisi olan Büyük Kurultay’a kağan başkanlık yapardı. Kağanın olmadığı zamanlarda meclis “aygucı “ yada “öge (vezir)” başkanlığında toplanırdı.

Kurultay Özellikleri

Kurultayda siyasal, askerî, ekonomik, toplumsal, kültürel ve hukuki mevzular görüşülüp karara bağlanırdı. Kurultay; cenk, sulh, göç, isyan şeklinde muhteşem durumlarda da toplanırdı. Bu toplantılar belli bir disiplin içinde yapılırdı. Kurultay üyeleri orun ve ülüş töresine gore yerlerini alırlardı.

Asya Hun Devleti’nde senenin birinci, beşinci ve dokuzuncu aylarında kurultay toplanırdı. Senenin birinci ayında meydana getirilen ilk kurultay dinî özellikte, beşinci ayda meydana getirilen ikinci toplantı daha fazlaca bayram ve festival türünde bir toplantıdır. Dokuzuncu ayda meydana getirilen üçüncü toplantıya başta “hatun”, tiginler, yüksek dereceli memurlar, ordu komutanları, devlete bağlı boylar ve topluluklar katılırdı. Toplantıya katılmak devlete ve hükümdara bağlılık işaretiydi. Bu toplantılarda ordu teftişi, insan ve hayvan sayımı, memleket meselelerinin görüşülmesi, devlet politikalarının karara bağlanması, idareye geniş yetkiler verilmesi şeklinde mevzular görüşülmekte ve hükümdarın yasallığı onaylanmaktaydı.

Kurultay

Kök Türklerde kurultay halkın da katılımıyla yapılır ve burada devlet işleri görüşülerek tutumsal ve kültürel meselelere çözüm bulunurdu. Taht değişikliği durumunda da yeni kağan bu kurultayda seçilirdi. Uygurlarda da buna benzer kurultay bulunmaktaydı. Kaynaklara gore Uygurlarda halk ile kağan arasındaki mesafe oldukça azalmıştı.

Kurultaya Kimler Katılır?

Kurultay üyeleri; başta hatun ve şad olmak suretiyle yabgu, tigin, ilteber, erkin, kül-çor, apa tarkan, tudun, tarkan şeklinde yüksek devlet görevlileriydi. Kurultayda, kağanın sağ tarafında vezirler, beyler, komutanlar; sol tarafında ise memleketin ileri gelenleri, memurlar otururdu. Kağanın görevini yapamadığı durumlarda azledilmesi kurultayın göreviydi.

Türklerde her boyun kendine ilişkin bir kurultayı (minik kurultay) vardı. Burada halkın da katılımıyla boy beyi seçilirdi. Bu boy beyleri gerektiğinde devlet meselelerini görüşmek suretiyle Büyük Kurultay’a katılırdı.

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir