Fabl, Fabl Nedir? Fabl Özellikleri

Daha fazlaca nazım, kısaca şiir şeklinde yazılan, insan dışındaki canlı ya da cansız varlıkların konuşturma, kişileştirme sanatları kullanılarak öğrenek verici şekilde anlatıldığı hikayelere fabl denir

İnsanlar içinde gerçekleşen vakalar alegorik bir halde hayvanlar içinde geçmiş benzer biçimde anlatılır. Böylelikle soyut konuların somutlaştırılması sağlanmış olur. Bu türde ufaklıklara hayvanlar üstünden hikayeler anlatılarak hayatla ilgili dersler ve öğütler verilir. İlk başlangıçta bir nazım türü olarak kabul edilen fabl zaman içinde düzyazı olarak da yazılmaya başlanmıştır. “Fabl” sözcüğünün öykü manasında kullanılan ve latince kökenli olan “Fabıla” kelimesinden geldiği belirtilir.

Fabl Özellikleri

Dünya Edebiyatında Fabl

Türk Edebiyatında Fabl

Fabl-Masal Farkı

Fabl türü denilince dünyada akla gelen ilk yazar La Fontaine‘dir. 17. yüzyılda yaşayan La Fontaine, fabllarını yazarken Hitnli Beydaba ve meşhur Yunan masalcısı Ezop’tan etkilenmesine karşın “Fabl”ı bir tür haline getirmeyi başarmıştır.

Fablda amaç ufaklıklara etik anlamda bir ders verebilmektir. Bu hikayelerde toplumun eleştirilen ve aksayan tarafları ele alınır.

Fablların Özellikleri

  • Kahramanlar insan dışı canlı ya da cansız varlıklardır. Bu varlıklara verilen özellikler bu türün zenginliğini oluşturur.
  • Teşhis ve intak sanatları kullanılır.
  • Amaç bilhassa de ufaklıklara etik anlamda ders vermek, ibretlik vakalar anlatmaktır. Bir çok fablın sonunda verilen bu ders açıkça belli edilir. Bu yüzden istenilen hedefe kolayca ulaşılır.
  • Ders vermek amacı güttüğünden didaktiktir.
  • Şiir şeklinde ya da düz yazı olarak oluşturulabilir. İlk zamanlarda daha fazlaca nazım şekilde kullanıldıkları görülür.
  • Sözlü olarak da halk içinde yaygınlaştığı görülür.
  • İşlenen mevzular evrenseldir.
  • Vakalar çoğu zaman bir ormanda, göl kenarında geçer.
  • Bu türde bazı hayvanlara bazı simgesel özellikler yüklenmiştir: tilkiye kurnazlık, yılana sinsilik, koyuna saflık, karıncaya çalışkanlık benzer biçimde…
  • Evlatların eğitimlerinde çoğunlukla kullanılan yazınsal türlerden biridir.
  • Çocuklarda iyi davranış, yardımseverlik benzer biçimde davranışlar oluşturmayı amaçlar.
  • Ufaklıklara hitap ettiğinden anlatımda sadelik vardır.
  • Fabl dört ayrı bölümden oluşmaktadır: serim, düğüm, çözüm ve nasihat. Serim bölümünde şahıs unsurları hayvanlar tanıtılır. Düğüm bölümünde vakalar gerçekleştirilir ve çözüm bölümünde vakalar bir sonuca ulaştırılır. Nasihat bölümünde ise hikayeyi oluşturan fikir verilir. 

Dünya Edebiyatında Fabl

Dünya edebiyatında fabl denilince akla gelen ilk isim La Fontaine olmaktadır. Her ne kadar başka yazarlardan etkilense de fablın bir tür haline gelmesinde büyük bir katkısı vardır.

Dünya edebiyatında bu türün ilk örneği olarak M.Ö. yaşayan Beydaba’nın Kelile ve Dimne adlı yaratı kabul görmektedir. Biri iyi, diğeri ise kurnaz olan iki çakaldan oluşan kahramanlar, birbirlerine kıssadan hisse hikayeler anlatmaktadır. Yapıt Sanskritçe olarak yazılmış ve ondan sonra Arapçaya çeviri edilmiştir. Bu hikayeler bu türün gelişimine kaynaklık etmiştir.

Gene M.Ö. ilkin yaşayan Yunan Ezop, hayvanlar üstünden birçok öykü yazmıştır. Ezop masalları batıda fazlaca meşhurdur.

Türk Edebiyatında Fabl

Türk edebiyatında yazılan ilk fabl örneği olarak Şeyhi‘nin Harname‘si kabul edilmektedir. Başına gelen bir vakadan sonrasında eleştiri yapmak amacıyla yazdığı Harname’de Şeyhi, bir eşek üstünden öyküsünü anlatır.

Tanzimat Döneminde de Ahmet Mithat Paşa, Kıssadan Hisse adlı kitabında dünyadaki fabl örneklerini çeviri ederken, kendi yazdığı fablları da yer vermiştir.

Orhan Veli’nin La Fontaine’den çeviri etmiş olduğu fabllar da büyük bir ilgili görmüştür.

Fabl ve Masal Farkları Nedir?

Bazı kaynaklar fabl türünü masalların bir alt kolu olarak göstermektedir. Sadece biz fablı ayrı bir tür olarak ele almaktayız. İki türün arasındaki farkları iyice kavrayabilmek için “fabl nedir?” sorusunun yanıtını iyi bilmek gerekmektedir. Masal ve fabl arasındaki farklılıklar ise şu şekildedir:

  • Masallar kesinlikle bir tekerleme ile adım atar. Sadece fabl türünde tekerlemeler kullanılmaz.
  • Masallar iyi bir sonla biterken fabllarda öğrenek verici bir son vardır.
  • Masallarda insanoğlu kahraman olabilirken fabllarda yalnız hayvanlar kahraman olmaktadır.
  • Masallar düzyazı kısaca düz yazı şeklinde oluşturulurken fabl şiir ya da düz yazı şeklinde anlatılabilir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir