Gagauzlar – Gagauz Türkleri

Gagauzların zamanı kökenleri, Balkanlara inerek burada Bizans ve Avrupa içlerine akınlar yapmış ve devletler kurmuş olan Uzlar, Peçenekler ve Kumanlara kadar dayanmaktadır.

Büyük çoğunluğu Moldova Cumhuriyetinin güneyinde Komrat, Keadar-Lunga, Kangaz, Taraçya, Vulcanesti, şeklinde kasabalarla, Ukrayna’nın güneyinde yer edinen Zaporaje, Odessa bölgeleri ile Rusya, Kazakistan, Beyaz Rusya, Özbekistan Azerbaycan Türkmenistan, Litvanya ve Estonya Cumhuriyetleri ve Balkan Yarımadasının Romanya, Bulgaristan şeklinde bölgelerinde yaşamaktadırlar.

Gagauzlar hakkında meydana getirilen araştırmalar, onların Kumanların ve Uzların devamı bulunduğunu açık olarak ortaya koymakla beraber, Fener Patriğinin yönetiminde bulunmaları, dini ve ulusal işlerde patrik tarafınca kullanılmaları, aldıkları Rumca eğitim ve öğretimleri sebebiyle Elen olarak anılmışlardır. Sadece gittikleri okul ve kiliselerde Türkçe konuşmaları sebebiyle III. Yoakim unvanı ile Patrik olan Varna Rum Metropolitinin, 1867 tarihinde Patrikhaneye sunmuş olduğu raporda “Türkçe konuşan Elenler” olarak anılmışlardır.

Gagauz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Deniz Hancıoğlu, 1993 senesinde meydana getirilen Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk Kardeşlik ve İşbirliği Kurultayında yapmış olduğu konuşmasında “Gagauz” kelimesinin “Hak Oğuz” dan geldiğini ifade etmiştir.

Gagauz Yeri Özerk Cumriyeti Haritası

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonrasında Şamani inanışlarını bırakmayan Oğuz boylarının kendilerini Hak Oğuz olarak isimlendirdiklerini, hemen sonra Avrupa’ya geçip Balkanlara yerleştiklerini, burada isimlerinin politik değişimle Gagauz bulunduğunu, Gök Oğuz tabirini kabul etmediğini, tarihte de bu isimde bir Oğuz boyu olmadığını vurgulamıştır. Atanas Manov da, Gagauzcada “gıga” yada “gaga” kelimesinin hak, doğru anlamına geldiğini, “Tanrı gıganı versin” demenin, Türkçede “Tanrı layığını versin” demek bulunduğunu, gıga-uz yada gaga-uz tabirinin puta tapmayan Hakka inanan Uz bulunduğunu ifade etmektedir.

Gagauzlar, XI. yüzyıldan itibaren bilhassa Bizanslı misyonerlerin faaliyetleri sonucu Hristiyanlığı kabul etmişlerdir. 18. ve 19. yüzyıllarda Bulgarların baskılarına dayanamayarak Tuna Irmağını geçip, Rusya’ya yerleşerek Besarabya’yı yurt edinmişlerdir. Rus propagandalarıyla Ruslaştırılmak istenmişler, sınır muhafızı olarak kullanılmışlardır. Besarabya’ya yerleştikten sonrasında üzerlerinde Rus papazlarının tesiri artmış, bu tesir ile günümüze kadar gelmişler, Provoslav dini denilen Rus Hristiyanlığını benimsemişlerdir. Bugün Kşinev Metropolitliği kanalıyla Moskova Patrikliğine bağlanmışlardır. Büyük çoğunlukları Ortodoks olmakla beraber, aralarında son zamanlarda Baptist ve Adventist Protestanlığı kabul edenler olmuştur.

Gagauzia Bayrağı

Gagauzlar, Sovyetlerin dağılmasından sonrasında Ulusal mücadeleye girerek Gagauz Yeri Özerk Cumhuriyetini kurmuşlar, 31 Ekim 1990 tarihinde de Ulusal Meclislerini oluşturmuşlardır. 1991 yılının Aralık ayında meydana getirilen seçimde Stefan Topal Mihailoğlu’nu Cumhurbaşkanlığa, Mihail Kendigelen’i Meclis Başkanlığına, Fodor Monolov’u da Başbakanlığa getirmişlerdir. 1994 yılı ortalarında da Moldova Cumhuriyeti, Gagauz Yeri’nin yönetimsel yetkisini Gagauz halkına devretme sonucu almış, bu çerçevede hazırlanan Gagauz Yeri’nin hususi statüsü üstüne kanun tasarısı 23 Aralık 1994 tarihinde kabul edilmiştir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir