Gazavat / Müridizm Direniş Hareketi

On sekizinci yüzyılda Çarlık Rusyasının Kafkasya’yı istilasına karşı ortaya çıkan ve Şeyh Şamil ile özdeşleşen dinî ve millî direnişi, Ruslar “Müridizm Hareketi”, Müslümanlar “Gazavât” olarak adlandırmıştır.

Bu hareket değişik dillerin konuşulmuş olduğu, değişik etnik kökene haiz Şeyh Şamil halkların bulunmuş olduğu Şimal Kafkasya’nın bağımsızlığını hedeflemiş tasavvuf kökenli bir siyasal hareket olmuştur. Bu harekete dâhil olanlar, Ruslara karşı verdikleri mücadelenin yanında kabilecilik ve ayırımcılığa karşı da büyük mücadeleler vermişlerdir.

Aynı coğrafyada yaşayan Şimal Kafkasya Müslümanlarının bir tarikat çatısı altında, bir imama bağlı olarak birbirlerini kardeş benzer biçimde görüp kavmiyetçilik ve bölgecilikten doğan ayırımcılığı ortadan kaldırmalarını hedeflemişlerdir.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Şimal Kafkasya’nın Bağımsızlık Mücadelesi

Şimal Kafkasya’nın doğusunda yer edinen Çeçenistan’da halk, Şimal Kafkasya’nın Rus İmparatorluğu tarafınca işgaline ve kolonileştirilmesine karşı 1818-1917 yılları aralığında büyük mücadeleler vermiştir. Bölgedeki Rus baskısı 19. yüzyılda artmış, Şimal Kafkasya topluluklarının bağımsızlığını ve geleneksel yaşam tarzını tehdit eder boyutlara ulaşmıştır. Yaşanmış olan bu gelişmeler karşısında İmam Mansur, Şimal Kafkasya halkları içinde dinî kimliğe dayalı bir bütünlük ve dayanışma hareketini ortaya çıkarmıştır.

Şeyh (İmam) Şâmil ise 1835 senesinde toplamış olduğu şûrada alınan kararlar doğrultusunda bölgedeki Rus iş birlikçisi hanlarla mücadeleye girişip halkın Gazavât Hareketi’nin yanında yer almasını elde etmiştir. Şimal Kafkasya Müslümanları, Şeyh Şamil döneminde Dağıstan’ın tamamına ve İnguşetya’nın bazı noktalarına başat olmuştur.

Bağımsız bir Kafkasya devleti ideali ile başlatılan Gazavât Hareketi, hedefine ulaşamasa da Müslüman Kafkasya halkları içinde ortak bir vatan bilinci oluşturmuştur. Sovyet Devrimi’nden sonrasında bu bilinci yok etmek isteyen yöneticiler, gene tasavvufi geleneğin tepkisiyle karşılaşmıştır. Gazavât, 1917-1922 yılları aralığında Sovyet yönetimi tarafınca millî bir kurtuluş hareketi, ilerici ve demokratik bir direniş olarak değerlendirilmiştir.

Müridizm

1924’te Çeçen-İnguş Otonom Bölgesi sonrasında da 1930’ların ortasında Çeçen-İnguş Otonom Sovyet Toplumcu Cumhuriyeti kurulmuştur. Sovyet yönetimi, II. Dünya Savaşı sürecinde bu hareketin Sovyet halklarında millî uyanışa yol açacağı düşüncesiyle, Müridizm başta olmak suretiyle, toplumcu içerikli olmayan millî kurtuluş hareketlerini feodal ve burjuva hareketleri olarak nitelendirmiştir.

Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasıyla Grozni’nin kontrolünü eline geçiren General Cahar Dudayev, Çeçen İşkerya Cumhuriyeti’ni (ÇİC) duyuru etmiştir. ÇİC ve Rusya Federasyonu arasındaki çatışmalar 1990’ların ilk yarısında artarak 1994’te bir harbe dönüşmüştür. 1997’de imzalanan Hasavyurt Antlaşması’yla Çeçenistan’a yarı özerklik verilmiş fakat 1999 Eylül’ünde Rus kuvvetlerinin Çeçenistan’ı yine işgal etmesiyle sulh son bulmuştur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir