Genç Kalemler Dergisi – Yeni Lisan Makalesi

II. Meşrutiyetten sonrasında 1911’de Selanik’te piyasaya çıkan, Yeni Lisan hareketinin savunucusu olan ve Ulusal Edebiyatı başlatmış olduğu kabul edilen dergidir. 15 günde bir çıkan yazınsal ve ulusal bir mecmuadır. Kapatılana kadar Türkçülük ideolojisinin gösterim organı olmayı sürdürmüştür. Üyeleri yazınsal faaliyetlerinin getirmiş olduğu siyasal boyutlarını kısaca Türkçülük fikirlerini gizlemeyi düşünmemişlerdir.

Dilde sadeleşme adına, ulusal bir edebiyatın oluşturulması adına sistemli bir hareket içinde bulunmuşlardır. Türkçedeki yabancı hakimiyetinin sonlandırılması yönünde görüşlerini dile getiren mecmua yazarları Türkçede İstanbul şivesini esas tutmuşlardır. Artık Türk edebiyatının öykünmek safhasından yaratma safhasına geçmesini savunmuşlardır. Dergide yeni lisan tanıtılmaya çalışılırken eski ve mütevazi dille yazılmış eserleri de karşılaştırmalı olarak incelemiş ve yayımlamıştır yazarlar. Ek olarak dergide Batı dillerinden meydana getirilen çeviri eserlerde yayımlanmıştır. Bu anlamda dergide mevcud öteki anlayış “Batıcılık” tır. Mecmua toplam 33 sayı yayımlanmış ve balkan savaşları sebebiyle kapatılmak zorunda kalmıştır. Yeni lisan hareketinde bu derginin küçümsenmeyecek bir yeri vardır.

Genç Kalemler dergisinin maksadı konuşma dilini yazı dili haline getirebilmekti. Onlara gore Türkler oldukça güzel ve muntazam konuşuyordu. Fakat yazılarında secili, sanatlı bir ifade vardı. İşte bu durumu ortadan kaldırıp dilde sadeliği gerçek anlamda sağlamayı hedeflediler.

Yeni Lisan Makalesi

Yeni Lisan makalesi edebiyatta kökten bir değişim meydana getirecek Ulusal Edebiyatın bildirisi olarak kabul edilir. Bu makalede Ulusal Edebiyatın dil mevzusu ele alınır. Bu makalede dille ilgili ortaya konan düşünceler maddeler halinde sıralanmıştır.

1. Yabancı dilden hiçbir şekilde dil bilgisi kuralı Türkçeye dahil edilmeyecek. Bununla beraber Arapça ve Farsçadan Türkçeye geçmiş ve halk dilinde de kullanılır hale gelen bazı kelimeler Türkçeye uygun şekilde kullanılacaktır. Genç Kalemler dergisinde yazan Ömer Seyfettin’e gore  gereksinim duyulan kelimeler dışarıdan alınabilirdi. Fakat bu kelimeler Türkçenin meşhur uyumlarına gore dile kazandırılmalıdır. Mesela “Keraeste” kelimesini olduğu benzer biçimde Türkçeye almak değil de bu kelimeyi “kereste” olarak dilimize almak. Doğrusu Genç Kalemler dergisine ve Ömer Seyfettin’e gore başka dillerden gramer kuralları alınmamalıdır. Örnek olarak “mektub” Arapça bir kelimedir. Bu kelimenin çoğulu ise “mektubat” tır. Türkçede çoğul olarak “mektuplar” kelimesi varken Arapça kurallarıyla çoğul olan kelimeyi kullanmak hatadır. Ömer Seyfettin bu düşünceyle başka dilden kelimenin alınmasında bir problem olmadığını yalnız başka bir dilin gramer kurallarıyla kelimelerin dilimize geçemeyeceğini savunmaktadır.  

2. Fakat, lakin benzer biçimde artık Türkçede kullanılması alışılmış hale gelen edatlar haricinde hiçbir şekilde yabancı edatlar kullanılmayacaktır.

3. Yazı ve konuşma dilinde ulusal ve kolay bir lisan anlayışı egemen olmalıdır.

4. Konuşma ve yazı dili olarak İstanbul Türkçesi esas alınmalıdır.

5. Netice olarak Türkçedeki batı-doğu taklitçiliğini tamamen engellemek.

Yeni Lisan makalesinde ortaya konulmuş olan düşüncelerin uygulanabilirliğinin olması, o dönem devletin bulunmuş olduğu zor durumu atlatması için savunulmaya başlanan Türkçülük fikrine uygun olması benzer biçimde sebeplerle kısa süre içinde bu düşünce geniş bir alan buldu kendine. O dönem gösterim meydana getiren bir çok mecmua bu düşüncelere uygun yayınlar hayata geçirmeye başladı. Genç Kalemler dergisinde 18 yazı yayımlanmıştır. Bu yazıların 6 tanesi Ömer Seyfettin’e aittir. Genç Kalemler dergisinde piyasaya çıkan “Yeni Lisan” makalesinin sonunda sual işareti (?) vardır. Yeni Lisan makalesinin Ömer Seyfettin’e ilişik bulunduğunu biz daha sonradan Ali Canip’ten öğreniyoruz.

Peki Ömer Seyfettin’in “Yeni Lisan” makalesine imza atmamasının sebebi neydi? Bu probleminin yanıtını şu şekilde verebiliriz: Bu yeni hareketi tek bir isme bağlı göstermemek, bu yazının dergideki tüm yazarların görüşünü yansıttığını anlatmak içindir.

Genç Kalemler Dergisi Yazarları

Dergiyi çıkaranlar içinde Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Akil Koyuncu, Aka Gündüz bulunmaktadır. Genç Kalemler dergisi 11 Nisan 1911 ile Eylül 1912 yılları aralığında yayımlanmıştır. Selanik Beyaz Kule ’de bir çay bahçesinde toplanan Ömer Seyfettin, Ali Canip ve Ziya Gökalp bu derginin temellerini atmışlardır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir