Göktürk Devletlerinin Kuruluşları ve Çöküşleri -1

551 Senesinde Kendine Güvenin Artması ve İlk Diplomatik Girişim-Başarısızlık:

Batı Wei ile başarıya ulaşmış dış ilişki kurmasının peşinden yukarıda da bahsettiğimiz şeklinde Töles boylarını da kendine bağlamış, bir başka ifade ile devletin temel unsurlarından halkı elde etmişti. Dolayısıyla kendine itimatı arttı. Vassal olarak bağlı olduğu Juan-juan hükümdarı A-na-kuei’e elçi gönderip kızıyla evlenmek isteği reddedildi.

Üstelik elçisine Bumın’ın demir işlerinde çalışan bir köle olduğu söylenerek hakaret edilmişti. O da karşılığında Juan-juan elçisine hakaret edip öldürdü. Bir elçi teatisinden sonrasında Batı Wei Hanedanı’nın prensesi Ch’ang-lo ile evliliğe ilk adımını attı. Böylece Juan-juan – Doğu Wei ittifakına karşı Batı Wei-Göktürk ortaklık gerçekleşmişti. Sonuçta 552’de Huai-huang adlı yerde Juan-juan hükümdarı A-na-kuei’i bir baskınla ağır bozguna uğrattı. Yenilen A-na-kuei harp meydanında kendini öldürdü.

Bumın, dönemin Orta Asya’sının en büyük devletini ortadan kaldırdıktan sonrasında bağımsızlığını duyuru etti. Devlet anlamına gelen İl (illig) Kagan unvanını aldı. Artık, bağımsız bir devlet söz mevzusuydu.

Yeni devlet kısa zamanda Karadeniz’den Kore’ye kadar uzanan bir imparatorluk haline geldi. Sırasıyla Kara (İ-hsi-chi), Mukan, Taspar, Işbara kagan olarak tahta geçtiler. Zaman içinde devlet zayıfladı. 582 senesinde Doğu ve Batı olmak suretiyle ikiye ayrıldı. Doğu Göktürk Devleti 630 tarihinde yıkıldı. Batı Göktürk Devleti ise 630’da karışıklığa sürüklendi ise de uzun mücadelelerden sonrasında 659’da tamamen dağıldı.

Doğu Göktürk Devleti 679’da süregelen Çin esaretine karşı isyan hareketlerinden sonrasında 682’de II. Göktürk Devleti adıyla bağımsızlığını tekrardan kazanmıştır.1 Bilinmiş olduğu şeklinde 745 yılına kadar varlığını korumayı başardı. Bu tarihte yerini Uygur Kağanlığı’na bıraktı.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir