Halk Hikayesi (Halk Hikayeleri Özellikleri – Örnekleri)

Sözlü olarak halk içinde yaşayan, bir çok vakit gerçekliğe yakın aşk ve kahramanlık benzer biçimde vakalara dayalı hikayelere “Halk hikayesi” ya da “Halk öyküsü” denir. Halk hikayelerinin oluşumunda destanlar mühim rol oynamıştır. En eski ifade geleneğimiz olan destanlar yerini zaman içinde halk hikayesi geleneğine bırakmıştır. Bu yüzden halk hikayeleri için destan ile çağıl hikayeciliğin arasındaki bir köprüdür yorumu yapılabilmektedir.

Türk edebiyatında bilhassa 16. yüzyılda Anadolu’da halk içinde bu hikayelerin yaygınlaştığı görülür. Genel olarak halk hikayeleri destan geleneğinin bir devamı olarak görülür. Bilhassa 15. yüzyıldan sonrasında destan geleneğinin kaybolduğu ve onun yerine halk içinde bu hikayelerin anlatıldığı bilinir. Halk hikayeleri destanın devamı durumunda olduğundan yer yer destansı özellikler gösterdiği görülür. Türk edebiyatında destandan halk hikayesine geçiş eseri olarak “Dede Korkut Hikayeleri” kabul görür. Dede Korkut Hikayeleri hem halk hikayesinin hem de destanların hususi durumunu taşır. Bu da eserin geçiş periyodu eseri bulunduğunu gösterir. Halk hikayeleri bununla birlikte araştırmacılar tarafınca hikayeye ve romana geçiş eserleri şeklinde yorumlanır.

Halk hikayelerinin merkezinde belirli kahramanlar rol alır. Bu kahramanlar artık halka mal olmuştur. Halk hikayelerini ise çoğu zaman aşıklar anlatmıştır. Ellerindeki sazla halk hikayelerini özetleyen aşıklar, hikayeleri nazım-nesir karışık bir halde anlatmıştır. Kahramanların birbirleriyle olan konuşmaları, duygusallığın ağır basmış olduğu bölgeler nazım şekilde oluşturulmuştur.

Halk Hikayelerinin Özellikleri

1. Halk hikayeleri destan geleneğinden dünyaya gelen ve onun yerine geçmiştir. Ondan sonra ise yerine çağıl hikayeye bırakmıştır.

2. Nazım-nesir karışık bir halde anlatılır. Hikayenin anlatıldığı yerlerde düzyazı; duyguların ifade edilmiş olduğu, konuşmaların yer almış olduğu bölümler ise nazım olarak aktarılmıştır.

3. Bu hikayelerde çoğu zaman aşk ve kahramanlık mevzuları işlenmiştir.

4. Halk hikayelerinin anlatıcıları ise bir çok vakit meddahlar ve saz çalan aşıklar olmuştur.

5. Söyleyeni belli değildir, doğrusu halk hikayeleri anonimdir.

6. Herhangi bir yazara değil de halkın ortak malı olduklarından mensup oldukları devrin zihniyetini yansıtırlar.

7.  Destanlara kıyasla olağanüstülük daha kısıtlıdır.

8. Destan ve roman içinde bir köprü görevi görmektedir. Kısaca destanların romanlara dönüşmesinden önceki son aşamadır.

9. Anlatılanlar hakkaten yaşanmamış olabilir.

10. Belirli kahramanlar üstüne kurulmuştur.

11. Mevzuları bakımından iki başlıkta sınıflandırılır: aşk ve kahramanlık hikayeleri.

12. Bir çok öykü “İlahi perspektif” ile anlatılır. Kısaca anlatıcı tüm olanlara, geçmişe ve geleceğe vakıf biridir.

13. Dili sadedir. Halka hitap etmiş olduğu için halkın konuşmuş olduğu günlük dille anlatılırlar.

Mevzularına Gore Halk Hikayeleri

Mevzularına nazaran halk hikayeleri iki başlıkta incelenir.

Aşk Hikayeleri: Bu hikayelerinin merkezinde mevzu olarak aşk bulunur. Türk halk öyküleri içindeki en fazla kullanılan tema aşk temasıdır. Aşk temalı halk hikayelerinin başlıca örnekleri şunlardır: Kerem ile Aslı, Ercişli Emrah ile Selvihan, Tahir ile Zühre, Ferhat ile Şirin.

Kahramanlık Hikayeleri: Bu tür hikayelerin merkezinde ise bir kahramanlık bulunur. Kahramanlık temalı halk hikayesi örnekleri ise şunlardır: Köroğlu, Dede Korkut Hikayeleri, Hayber Kalesi, Battal Gazi, Danişment Gazi.

Halk Hikayelerinin Bölümleri

Türk halk öyküleri çoğu zaman üç bölümden oluşmaktadır.

Döşeme: Halk hikayesinin giriş bölümüdür. Burada aşık dinleyicilerin dikkatini çekmek bazı tekerlemeler söyler ve kahramanlar tanıtılır. Eski kahraman ve aşıklarda bu bölümde anılabilir.

Aslolan Vaka: Bu bölümde ise halk hikayesinin aslolan mevzusu anlatılır. Halk hikayesinin en uzun ve ana kısmı burasıdır.

Yakarma: Bu bölümde ise halk hikayesi sonlandırılır. Kavuşamayan tüm aşıklar için bir yakarış edilir. Bu bölüm çoğu zaman anlatıcı tarafınca “Ustamızın adı Hıdır, elimizden gelen budur.” sözleriyle biter.

Halk Hikayesi ile Destan Arasındaki Farklar

* Destanlar manzum şekilde söylenirken halk hikayeleri nazım-nesir karışık bir halde anlatılır.

* Destanda muhteşem özellikler ağır basarken halk hikayeleri gerçeğe daha yakındır.

* Destan kahramanları yaşamış kişilerden oluşurken halk hikayelerindeki kişiler imgesel olabilir.

* Halk hikayeleri destanların devamı niteliğindedir. Destanlar yerini halk hikayesine bırakmıştır.

Mevzuyla ilgili emek verme soruları

1) Halk hikayesi nedir?

2) Halk hikayesinin özellikleri nedir?

3) Halk hikayesinin bölümleri nedir?

4) Halk hikayesi çeşitleri nedir?

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir