Harezmşah Atsız’ın İsyanı

Sencer daha melikliği esnasında Harezm bölgesine başat olmuş (1098) ve Berkyaruk tarafınca oraya “Hârezmşâh” tâyin edilmiş olan Kutbeddîn Muhammed b. Anuştegin’i yerinde bırakmıştı.

Kutbeddîn Muhammed tüm valiliği süresince Sencer’e bağlı kalmış, senelik vergi ve armağanları bir yıl kendisi, ertesi yıl da oğlu Atsız sultanın huzuruna götürmüştü. Onun 1128 senesinde vefatıyla oğlu Atsız Sultan Sencer’in menşûru ile Hârezmşâh oldu.

Atsız da başlangıçta babası benzer biçimde Sultan Sencer’e sadakatle bağlıydı. Hatta onu bir suikast teşebbüsünden kurtardığı rivayet olunur. Sadece onun Sultan Sencer’in yanında saygınlık kazanması öteki kumandanları kıskandırdı. Bu durumu anlayan Atsız sultandan izin alarak Hârezm’e dönmüş (1135), hemen sonra Cend ve Mangışlak benzer biçimde askerî bakımdan mühim bölgeleri ele geçirerek nüfuz ve kudretini arttırmıştı. Onun izin almadan giriştiği bu hareketi, bölgeyi kâfirlere karşı korumak için çaba sarfeden Müslümanları öldürmesi, ek olarak bağımsızlık elde etme eğilimi göstermesi Sultan Sencer’i kızdırmıştı. Bu durum üstüne sultan muhtemelen Merv’den hareket ederek Belh yolu ile Harezm üstüne yürüdü (Eylül–Ekim 1138).

Atsız ise kuvvetlerini Hezâresb kalesine yakın bir yerde toplarken, Selçuklu ordusunun hareket kabiliyetini zorlaştırmak için, civardaki su bendlerini açarak etrafı bataklığa çevirdi ise de iki taraf içinde 16 Kasım 1138 tarihinde meydana gelen mücadeleden Sultan Sencer zaferle çıktı. Atsız harp alanından kaçarken geride 10.000’e yakın ölü ve tutsak bıraktı. Esirler içinde bulunan oğlu Atlığ Sencer’in talimatıyla derhal öldürüldü.

Sencer Hârezm’i istilâ ettikten ve idaresini kendi kardeşinin oğlu Melik Gıyaseddîn Süleymanşâh b. Muhammed Tapar’a verdikten sonrasında, Şubat 1139’da Merv’e döndü. Atsız, oldukca geçmeden 5–6 ay içinde taarruza geçerek Süleymanşâh’ı mağlûp etmiş ve Hârezm’e yeniden başat olmuşdu. O, 25 Mayıs 1141’de büyük bir yeminle (Sevgend–nâme) Sultan Sencer’e itaatini arzetti.

Kaynak: Selçuklular Zamanı – PROF. DR. MUHARREM KESİK

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir