Hece Ölçüsü Nedir? – Hece Ölçüsünün Özellikleri

Türklerin ulusal ölçüsü olan “Hece ölçüsü” dizelerdeki hece sayılarının eşit olması esasına dayanmaktadır. Türkçe yazılan şiirlere en uygun olan ölçüdür bundan dolayı Türkçede tüm seslerin okunma kıymeti derhal aynıdır. 

Hece vezni, İslamiyet öncesi Türk şiirinde –Divanü Sözlük’it Türk‘te yer edinen şiirlerin büyük bir kısmı hece ölçüsüyle oluşturulmuştur- kullanılmaya başlanmış ve İslamiyetle beraber aruz ölçüsü ön plana çıkmış olsa da halk şiiri geleneğinde günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Sadece “Ulusal edebiyat ve cumhuriyet süreci edebiyatının” ilk yıllarında yeniden Türk şiirinde hakim olarak kullanılan ölçü olabilmiştir.

Hece ölçüsünde hece sayısı en mühim unsurdur. Türk şiirinde en fazlaca “7, 8 ve 11.” hece ölçüsü kullanılmıştır. Bunların haricinde 12 ve 14’lü kalıplar da kullanılmıştır. Türk şiirinde kullanılan hece kalıpları şu şekildedir:

5 heceliler: Özgür
6 heceliler: 3 + 3 • özgür
7 heceliler: 4 + 3 , özgür
8 heceliler: 4 + 4 , özgür
10 heceliler: 5 + 5
12 heceliler: 4 + 4 + 4 ; 7 + 5 ; 6 + 6
13 heceliler: 7 + 6 , 8 + 5
14 heceliler: 7 + 7
1 5 heceliler: 8 + 7
16 heceliler: 8 + 8 . 4 + 4 + 4 + 4 

Aruz ölçüsüne kıyasla bir şiire uygulanması fazlaca daha kolay olan hece vezninde ahengi elde eden yalnızca mısra sayılarının eşit olması değildir.  Şiir içindeki durak bölgeleri de mühim bir unsurdur.

Hece Ölçüsünde Durak

Hece ölçüsünün mühim unsurlarından biri de duraklardır. Şiir içindeki duraklar ahengin sağlanmasında mühim bir vazife görmektedir. Dizelerin içinde yer edinen duraklarda durularak ahengin sağlanması amaçlanır. Bu şekilde şiir daha etkili bir halde okunabilmektedir.

Bir şiirin dizesindeki hece sayısı o dizedeki meşhur seslere eşit sayıdadır. Bundan dolayı dizedeki hece sayısına yetişebilmek için meşhur sesleri sayabiliriz.

7/li Hece Kalıbı

Okumaktan / murat ne
Şahıs Hak’kı / bilmektir
Çün okudun / bilmezsin
Ha bir kuru / emektir

8’li Hece Kalıbı

Ben yürürüm / yane yan
Aşk boyadi / beni kane
Ne âkilem / ne divâne
Gel gör beni / aşk neyledi

11’li Hece Kalıbı

Kul olayım kalem / tutan eline
Kâtip ahvalimi / şah’a bu şekilde yaz
Şekerler ezeyim / şirin diline
Kâtip ahvalimi / şah’a bu şekilde yaz

9. derslik Türk Dili ve Edebiyatı dersinin mevzu anlatımlarına aşağıdaki bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsiniz…

9. Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Mevzuları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir