Hürriyetin İlanı ve Seçimler

İTC’nin amacı yeterince güçlendiğinde İstanbul’a giderek II. Abdülhamit’i devirmek ve meşrutiyeti duyuru etmekti.

1908 yılının Haziran ve Temmuz aylarındaki gelişmeler beklenen fırsatı doğurdu. 9 ve 10 Haziran’da İngiltere kralı VII. Edward ve Rus çarı II. Nikolas içinde gerçekleşen ve gündeminde Makedonya için bir düzeltim paketi bulunan Reval görüşmeleri sebebiyle durum oldukca gergindi.

Bir çok İTC üyesi derhal harekete geçilmezse görüşmenin Makedonya’nın kaybıyla sonuçlanacağına inanıyordu. Aynı günlerde hükümet İTC’nin yer altı faaliyetlerini keşfetmeye ve örgütü çökertmeye oldukca yaklaşmıştı.

İTC, bu koşullar altında harekete geçmeye karar verdi. Binbaşı Enver’in ve Kolağası Arnavut Niyazi Bey’in Haziran sonlarında genç subaylardan ve gönüllü sivillerden oluşan silahlı çeteleriyle dağlara çıkması, hareketi açık bir isyana dönüştürdü. Yeni çetelerin katılmasıyla Makedonya dağlarındaki isyan büyüdü.

İsyanı bastırmak suretiyle Makedonya’ya gönderilen taburların bir kısmı İTC saflarına geçerken bir kısmı da öldürüldü. İTC, Müslüman halk içinde propaganda yaparken, bir taraftan da çeşitli şehirlerde gösteriler gerçekleştirmiş oldu. Anayasanın ilanı için saraya telgraf yağdıran İTC, talepleri karşılanmazsa başkente yürüyecekleri tehdidinde bulunmuş oldu. İTC’nin Manastır şubesi sarayın yanıtını beklemeden, 23 Temmuz 1908’de anayasanın tekrardan yürürlüğe girdiğini duyuru etti. İsyanı bastıramayacağını anlayan II. Abdülhamit, 24 Temmuz’da İstanbul gazetelerinde anayasayı yürürlüğe koyduğunu ve meclisi tekrardan açacağını duyurdu.

“Hürriyetin İlanı” olarak adlandırılan bu vaka, bilhassa Rumeli vilayetleri ve İstanbul’da büyük coşkuyla karşılandı. Müslüman, Hıristiyan, Yahudi gruplar ortak gösterilerle meşrutiyete geçişi kutladılar. Özgürlük, Müsavat (Eşitlik), Uhuvvet (Kardeşlik) ve Hakkaniyet, yeni düzenin çarpıcı sözleri oldu. Rumeli kentlerinde İTC’nin devrimi gerçekleştirdiği bilinse de imparatorluğun birçok yerinde bu değişimin II. Abdulhamit’in lütufuyla gerçekleştiği sanılıyordu. İTC, meşrutiyetin ilanını duyurmak ve kendi rolünü göstermek için büyük kentlere başlarında İttihatçı subayların olduğu heyetler gönderdi.

İttihatçılar devrimi gerçekleştiren güç olmasına karşın, II. Abdülhamit’i tahttan indirecek itimatı hemen hemen kendilerinde bulamamışlardı. Bir çok yirmili yaşların sonu, otuzlu yaşların başlangıcında olan İttihatçılar, devlet idaresi için genç ve tecrübesizdiler. İttihatçılar, kıdem ve yaşın otoritenin mühim parçası olduğu bir siyasal kültürde, hükümeti direkt yönetmek yerine Sadrazam Sait Paşa’ya, arkasından da gene tecrübeli bir devlet adamı olan Kıbrıslı Kamil Paşa’ya bıraktılar.

Sadece hükümetleri dışarıdan denetim etmeye devam ettiler. Anayasanın ilanından sonrasında yapılması ihtiyaç duyulan ilk iş Mebusan Meclisi seçimleriydi. İlk kez İkinci Meşrutiyet döneminde Osmanlı toplumu oldukca partili siyasal hayata geçiyordu. 1877’den kalma bir seçim yasası taslağı İTC’nin baskısıyla yürürlüğe sokuldu ve seçim hazırlıklarına başlandı. Anayasada “Meclis-i Umumi” isminde olan genel meclis iki kanattan oluşuyordu. Birinci kanadı padişahın atadığı üyelerden oluşan “Kurul-i Âyan”, ikinci kanadı ise seçmenlerin oylarıyla seçilmiş milletvekillerinden oluşan “Kurul-i Mebusan” oluşturuyordu. Kurul-i Âyan üyeleri padişah tarafınca atanırken, Kurul-i Mebusan üyeleri halk tarafınca seçiliyordu.

1908 seçimlerinde oy vermek için adam olmak, 25 yaşına gelmiş olmak ve azca oldukca vergi ödemek gerekiyordu. Seçim sistemi iki dereceli ve kolay çoğunluğa dayalıydı. Buna nazaran ilkin müntehib-i evvel isminde olan birinci seçmenler, müntehib-i sânî denilen ikinci seçmenleri seçeceklerdi. İkinci seçmenler ise Kurul-i Mebusan’a girecek mebusları seçeceklerdi. Bu seçim sistemi 1946 yılına kadar Türkiye’de siyasal yaşamı izleyeceği yolu göstermeye devam etti.

1908 seçimleri Türkiye tarihinin ilk oldukca partili seçimleri oldu. Seçimlere İTC ve Prens Sabahattin’in fikirlerine dayanan Ahrar Fırkası katıldı. Milletvekili listelerinde Rum, Ermeni, Arnavut, Slav, Arap, Kürt, Musevi şeklinde başlıca etnik ve dini unsurların milletvekili adayları da yer aldılar. Seçimleri ezici çoğunlukla İTC kazanmıştır. Ahrar Fırkası ise meclise yalnızca bir milletvekili gönderebildi. Seçimlerle iş başına gelen meclis, Türk, Arap, Arnavut, Kürt, Rum, Ermeni, Bulgar, Sırp, Ulah ve Musevilerin yer almış olduğu toplam 281 mebustan oluşuyordu. Meclis, imparatorluğun kozmopolit yapısını yansıtan, temsil gücü yüksek bir bileşime sahipti. İkinci Meşrutiyet’in ilk parlamentosu 17 Aralık 1908’de, kalabalık bir halk kitlesinin luk gösterileriyle Sultanahmet’teki Darülfünun binasında toplandı.

Kaynak: T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 3633, AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 2461

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir