I. Rükneddin Mesud

I. Rükneddin Mesud Biyografisi

5. Anadolu Selçuklu Devleti sultanıdır.

I. Rükneddin Mesud, 1096 senesinde Konya’da dünyaya gelmiştir. Babası I. Kılıç Arslan’dır. İyi bir öğrenim, terbiye ve tâlim görerek yetişti. Devlet idâresinde deneyim sâhibi olabilmesi için Kayseri emirliğine tâyin edildi. Danişmendli Beyi olan Komut Gazi kayınpederidir.

I. Rükneddin Mesud, babasının 13 Temmuz 1107 tarihinde muharebede ölmesi üstüne üç yıl sultanlık yapmış oldu. Ağabeyi Şahinşah’ın tutsak olarak tutulduğu İsfehan’dan (İran’dan) Anadolu‘ya dönerek Malatya’da kendisini sultan îlân edince I. Rükneddin Mesud’un sultanlığı bitti. Ağabeyi Şahinşah Konya’ya ulaşınca de I. Rükneddin Mesud ve kardeşi Melik Arap Konya’da hapsedildiler.

Bu üç yıl içersinde Danişmendliler Anadolu’nun en büyük gücü haline geldiler. I. Rükneddin Mesud, Danişmend Beyi Komut Gazi’nin kızı ile evlenerek Danişmendli ailesine damat olmuştur. Bu üç yıl içersinde I. Rükneddin Mesud, Akşehir, Konya bölgelerinde, abisi Şahinşah İsfehan’da tutuklu, kardeşleri Melik Arab Ankara ve çevresinde, en minik kardeşi Tuğrul Aslan ise anası Ayşe Hatun ile beraber Musul’dan Malatya’ya getirilmişti.

Üç senelik saltanat boşluğundan sonrasında Şahinşah başa geçtikten sonrasında Bizanslıların ele geçirdikleri toprakları geri almak için Bizans ile mücadeleye başladı, 1116’da imparator I. Aleksios Komnenos ile yapmış olduğu savaştan sonrasında imparatorun Afyonkarahisar’daki karargahında sulh imzaladı. I. Rükneddin Mesud bu sırada özgür kaldı ve Danişmendliler’in yardımı ile tahtı ele geçirmek için harekete geçti.

I. Rükneddin Mesud’un sultanlık için harekete geçtiğini haber alan Şahinşah da derhal Konya’ya doğru hareket etti. Bizans imparatorunun kendisine Bizans kuvvetlerinin eşlik etmesi önerisini geri çevirmişti. Şahinşah’ın birlikleri yolda Mesud’un güçleri ile karşılaşınca Akşehir’e oldukca yakın olan Tyragion nahiyesine gittiler. Mesud’un kasabayı kuşatması üstüne halk Şahinşah’ı kendisine 1116 senesinde teslim etti. Şahinşah’ın gözlerine mil çektiren Mesud, onu Konya’da hapsettirdi. Sadece bir süre sonrasında Şahinşah’ın gözlerinin tam kör olmadığı anlaşılınca tekrardan saltanat mücadelesine girişebileceği endişesi ile onu 1118 senesinde öldürtmüştür.

1118 senesinde Bizans’ın elindeki Denizli ve civarını ele geçirdi. Bizans 1119 senesinde bu toprakları geri almış olduğu şeklinde 1120 senesinde da Uluborlu kalesini eline geçirmiş, Antalya’ya kadar ilerleyerek birçok kaleyi Türklerin elinden almıştır.

I. Rükneddin Mesud, kendisini taht kavgasında destekleyen ve Konya’yı almasını elde eden kayınpederi Danişmendli Komut Gazi’ye bağlılığını Komut Gazi’nin ölümüne dek sürdürdü. Kardeşi Tuğrul Aslan’ın kontrolünde bulunan Malatya’yı ele geçirmesi için 1124 senesinde Komut Gazi’ye destek verdi.

Öteki kardeşi Melik Arap, Ankara, Kastamonu ve Çankırı bölgelerinde meliklik yaparken; I. Rükneddin Mesud’un Malatya’yı Danişmendlilerin almasına yardım etmesini onaylamayarak isyan ederek Konya’yı kuşattı Bu sırada Bizans başkenti İstanbul’da olan I. Rükneddin Mesud, Bizans İmparatoru II. İoannis Komnenos’dan oldukca oranda para ve asker desteği alarak Danişmendli Emîr Gazi ile beraber Melik Arap’ın üstüne yürüyerek onu yendi ve ona ilişik bölgelerinde hakimi oldu.

1130 senesinde II. İoannis’in kardeşi Isaakios, İstanbul’da hükümdarlığı ele geçirme girişiminde bulunup başarısız olunca ilkin Selçuklu Sultanı I. Rükneddin Mesud’a, sonrasında da Dânişmendli Hükümdarı Emîr Gazi’ye sığındı. Hemen sonra Ermeni Leo’nun yanına gidip kızıyla evlenen Isaakos, Ermeni Leo ile arası açılınca Sultan I. Rükneddin Mesud’a sığındı. Isaakos’un kışkırtmasıyla Sultan I. Rükneddin Mesud, Tarabzon’un bağımsız prensi Konstantin Gabras, Kilikya Ermeni Prensi Leo ve Latin Kudüs Kralı içinde Bizans’a karşı oluşturulması planlanan fiiliyata dönüşmedi, Isaakios 1136’da kardeşiyle uzlaştı. Sadece oğlu İoannis Çelepes Komnenos yeniden Türkler’e firar etmiş ve Müslüman olarak Sultan Mesud’un kızlarından birisi ile evliliğe ilk adımını atmıştır.

Danişmendli Emîr Gazi 1134 senesinde yaşamını yitirdi ve Melik Muhammed Danişmed Beyi oldu. 1143 senesinde Melik Muhammed’in ölümünden sonrasında Anadolu Selçukluların Anadolu’daki üstünlüğünü tekrardan kurulma fırsatı geldi. I. Rükneddin Mesud Danişmendliler ile savaşım ederken Türkler’i Anadolu’dan atmak isteyen Bizans imparatorları ve kalabalık Haçlı orduları ile savaşım etti. 26 Ekim 1147 tarihinde Dorylaion (Eskişehir) civarında Haçlı Ordusunu ağır bir mağlubiyete uğrattı.

Kilikya Ermeni Kralı II. Toros, topraklarını genişletmek için Bizans ve Selçuklu topraklarına saldırınca I. Rükneddin Mesud, Bizans İmparatoru II. Manuel ile anlaştı ve 1153 senesinde Dânişmendli Yağıbasan’ı da yanına alarak ordusuyla harekete geçti. Sadece cenk olmadan ilkin antak kalma sağlanıp geri döndü. 1154 Mart’ında Bizans imparatorunun talebi üstüne tekrardan Kilikya seferine çıktı. Sadece naturel afetler yüzünden geri çekilmek zorunda kalan Sultan Mesud, Kilikya Ermeni Kralı II. Toros ile antak kalma yapmış oldu.

I. Rükneddin Mesud Kilikya Seferi’nden dönüşünde hastalığa yakalandı ve on ay devam eden bir hastalık sonucunda ölmeden ilkin Türk töresine uygun olarak üç oğlu (II. Kılıç Arslan, Dolat ve Şahinşah) içinde ülkesini paylaştırdı. Büyük oğlu II. Kılıç Arslan sultan unvanıyla Konya’da tahta çıkacak, ötekilere de melik unvanıyla kendilerine verilen vilayetlere gideceklerdi. Sultan I. Rükneddin Mesud tüm beylerin huzurunda tahtından inerek oğlunu tahta çıkardı. Böylece II. Kılıç Arslan resmen 1155 senesinde sultan diye deklare edildi.

I. Rükneddin Mesud, 1156 senesinde öldü. Amasya civârında, medrese, han, hamam ve imâretle îmar etmiş olduğu Simre nahiyesindeki türbesine defnedildi.
Kaynak:Yaşam öyküsü.info

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir