İbrani Medeniyeti (Uygarlığı)

İbrani Uygarlığı (uygarlığı), Mezopotamya’da var olmuş Sami ırkına mensup İbraniler tarafınca oluşturulmuştur.

Hz. Davud önderliğinde Kudüs’ü başkent yapmışlardır. 1948 yılından beri İsrail devleti olarak anılmaktadırlar. M.Ö. 1500’lerde Sina yarımadası ve Fırat ırmağı arasındaki bölgeye yerleşen İbraniler, Sami ırkındandır.

İbraniler, Davud (M.ö. 1010 – M.ö. 970), önderliğinde monarşik devlet kurarak, Kudüs’ü krallığın başkenti yaptılar. (MÖ. yklş. 1000). Hz. Davud, dindar büyük hatip, müzisyen ve şairdi; bir doğulu hükümdar olarak yargı sürdü. Onun hükümdarlığını Yahudiler pek beğendi.

Esthern kitabından görüntüler

İbrani Uygarlığında, Davud, ölünce yerine oğlu Süleyman (yklş. M.ö. 970 – MÖ. 931) geçti. İbrani Uygarlığında, Süleyman döneminde Mezopotamya’da keşmekeş sürüp gidiyor. Babil, Asur’un önünde çabalayıp duruyordu. Parçalanmış Olan Mısır’da, krallar ve papazlar (din adamları) iktidar için birbirleriyle çatışıyorlardı. Teb artık dini başkent olmadığı için politika merkezi, deltaya doğru yer değiştirmişti. Nil Vadisi, kendi feodalitesinin kurbanı olmuştu.

Kral Süleyman işte bu şartlara uygun olarak devletini, tecim faaliyetine yöneltmeyi düşündü. Fenikeli tacirler onu desteklediler. İsrail ile yapacakları İttifak onların Kızıl Deniz ve Hindistan ile kuracakları ilişkileri de kapsamına alıyordu. Tir tacirleri ile anlaşmaya varan Süleyman İsraillileri, Akdeniz ticareti ile bağlantılı olarak, doğu ticaretine
teşvik etti.

İbrani uygarlığında, merkezi devletin güçlenmesi ve Kudüs’ün ön plana çıkması, Yahudiler içinde bir kopuşa yol açtı.

Bu durum sonucunda:

  • 931 ‘de kuzeydeki kabileler ayrılarak başkent Samiriye olan İsrail Krallığını kurdu.
  • Kudüs çevresinde de Y ahuda Krallığı kaldı.
Süslemeli Boğa Başı

Kardeş kavgalarıyla zayıf düşen bu iki krallık, yeni güçlenen Mezopotamya imparatorlukları karşısında ezildi. Asur Kralı II. Sargon, M.Ö. 721’de Samiriye’yi yıktı. Babil Kralı II. Nabukodonosor MÖ. 597de Kudüs’ü aldı. II. Nabukodonosor M.Ö.587’de şehri cezalandırmak için geri döndü: kent, tapınağıyla beraber yıkıldı, soyluları göçe zorlandı (ilk diaspora – kopuntu yada Babil sürgünü).

Göçe zorlananlar, M.Ö. 538’de Yahuda’ya dönebildiler. Bir kısmı İse 2000 kilometre karelik ufak bir arazide, bir başrahibin yargı sürdüğü bir din devleti kurdu. Bu devletin başkenti olan Kudüs, yavaş yavaş tapınağım tekrardan inşa etti: öteki ulusların içinde dağılmış Israil oğulları için bir dini merkez haline geldi.

İsrailliler birinci yüzyılda Romalılar tarafınca bir kez daha dağıtılırlar. İsrailliler oldukça uzun sürgünden sonrasında 1948 senesinde eski yurtlarına dönerek, İsrail Devletini kurarlar.

En mühim yapıları M.Ö. 969 da meydana getirilen Hz. Süleyman tapınağıdır. Yahudilik ilk tek tanrılı dindir.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Yahudilik

Tanrı (Yahova) Tevrat’ı Hz. Musa’ ya göndermiştir. Tevrat’ın esasını on buyruk oluşturur. Talmud Tevrat’ın tefsiri görünümündedir.

Tevrat

Sina dağında Tanrının; Musa’ya emirlerini bildirdiğine inanılır. Bu emirlere On Komut denilir ki Yahudiliğin anayasasıdır:

  • Tanrın Rabbin adını boş yere ağza almayacaksın; bu sebeple Rab kendi adını boş yere ağza alanı suçsuz tutmayacaktır.
  • Sabbat (cumartesi) gününü takdis etmek için onu hatırında tut! Altı gün işleyeceksin ve tüm işini yapacaksın, fakat yedinci gün Tanrın Rabbe sabbattır. Sen, oğlun ve kızın, kölen ve cariyen hiçbir iş yapmayacaksın! Şu sebeple Rab gökleri, yeri ve denizi ve onlarda olan tüm şeyleri altı günde yarattı. Ve yedinci günde istirahat etti. Bunun için Rab, sabbat gününü kutsal kıldı ve onu takdis etti.
  • Kimseyi katletmeyeceksin.
  • Zina etmeyeceksin.
  • Çalmayacaksın.
  • Yalan yere şahitlik yapmayacaksın.
  • Komşuna karşı yalan şehadet etmeyeceksin.
  • Komşunun evine tamâ etmeyeceksin.
  • Komşunun karısına ya da kölesine ya da eşeğine ya da komşun hiçbir şeyine tama etmeyeceksin!

İsrail dininde bu on buyruk, din ile ahlâkı birleştirir ve Yahudi kavmine toplumsal bir seviye vermeyi amaç bilir. Yahudilikte kurban merasimi de mühim yer meblağ.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir