İki Kutuplu Dünya Düzeninin Ortaya Çıkması

Müttefikler tarafınca II. Dünya Savaşı’nın kazanılmasından sonrasında Nazizm ve faşizm benzer biçimde akımlar tasfiye edildi. 1946’da Paris’te düzenlenen Sulh Konferansı’nda yenilmiş olan İtalya, Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Finlandiya’nın durumları belirlendi. Bu devletler toprak kayıplarını kabul ettiler. Potsdam’da kararlaştırılan nüfus değişimi 1945 sonbaharında uygulanmaya başlandı. Harp sonrası Avrupa şiddetli sığınmacı akınlarıyla karşılaştı. Savaşı kazanan Müttefikler ilk dönemlerde mültecilerle, tekrardan yerleştirmelerle ve tazminat sorunlarıyla ilgilendiler.

İtalya, Afrika’daki tüm topraklarını yitirdi. Ek olarak 1947 Paris Antlaşması ile Oniki Ada’yı Yunanistan’a bıraktı. Büyük kısmı SSCB ve Yugoslavya’ya olmak suretiyle 1 milyon 250 bin dolar harp tazminatı ödemesi sonucu alındı. Tuna Nehri’nin internasyonal bir su yolu olmasına ve Trieste’nin Birleşmiş Milletler denetiminde bir özgür liman olmasına karar verildi.

Almanya silahtan arındırıldı, sınırları daraltıldı ve askersizleştirildi. Avusturya, Almanya’dan ayrıldı. Almanya ve başkenti Berlin, Potsdam’da alınan karara bakılırsa dört işgal bölgesine ayrıldı. Mahalli yönetimler İngiliz, Amerikalı, Fransız ya da Sovyet subayların başkanlığındaki komitelere bırakıldı. Müttefikler Batı Almanya’da seçimleri yaptırarak Bonn merkez olmak suretiyle 1949’da Federal Almanya Cumhuriyeti’ni (Batı Almanya) kurdular. Sovyetler Birliği buna karşılık Berlin başkent olmak suretiyle Demokratik Almanya Cumhuriyeti’ni kurdu. Bağlaşık Devletler Almanya’ya harp tazminatı ödetilmesi mevzusunda ısrarlı davrandılar. SSCB’nin talebi 20 milyar dolardı. Sovyetler Birliği harp tazminatına karşılık olarak çekilme esnasında endüstri tesislerini, demir yollarını ve enerji istasyonlarını sökerek götürdü.

Avusturya ve başkenti Viyana, Almanya benzer biçimde dört işgal bölgesine ayrıldı. Dört işgalci güçle imzalanan sulh antlaşması (1955) ile Avusturya’da cumhuriyet yönetimi tam egemenlik kazanmıştır.

İki büyük ideolojinin içinde kalan Polonya’da sivil kayıplar dört beş milyon civarında oldu. Nazi iktidarı Polonya’da iki buçuk milyondan fazla Yahudi’yi öldürmüştü. Stalin, Yalta’daki taahhütlerini bozarak özgür seçimleri devamlı erteledi ve Polonya’da Lublin Polonyalıları adıyla malum geçici kukla bir hükûmet kurdu. Almanya problemininin çözülmemiş olması ve SSCB’ye duyulan gerekseme, İngiltere ve ABD’nin Polonya mevzusunda sessiz kalmasına yol açtı. İngiltere ve ABD, ufak değişimler yapılmış olan Lubnin Polonyalıları kabinesini Varşova’nın meşru hükûmeti olarak kabul etti.

Dünyanın ilk atom bombalarının üçer gün ara ile üstüne atılmış olduğu Japonya, 14 Ağustos 1945’te kayıtsız şartsız teslim oldu. Zamanı süresince ilk kez işgale uğrayan, siyasal ve ekonomik olarak da uzun seneler ABD’nin tesiri altına giren Japonya, General Mac Arthur’un (Mek Artur) nezareti altında demokratik usullerle seçilen bir hükûmet tarafınca yönetim edildi. Parti sistemi tekrardan kuruldu. Japonya haricinde kalan bölgeler eski sahiplerine geri verildi.

1945 yılı itibarıyla İngiltere’nin ekonomisi yıpranmış, sanayisi çökmüş durumdaydı. Almanya ve Fransa’nın da savaştan yıkımla çıkması, SSCB ve ABD’nin iki süper güç olarak ortaya çıkmasına niçin oldu. II. Dünya Savaşı’na sonradan dâhil olan ABD, geliştirdiği atom bombası teknolojisiyle dünya siyasetinin en mühim gücü hâline geldi. Birleşmiş Milletlerin New York merkezli Internasyonal Para Fonunun (IMF) Washington (Vaşington) merkezli faaliyete başlaması, ABD’nin dünyanın merkezî gücü olmaya başladığını ortaya koymuştur. ABD, Avrupa’nın savunması ve güvenliği için hazırladığı 1947 Truman Doktrini’yle, ekonomik yardımlar için hazırladığı 1947 Marshall Planı’yla ve Şimal Atlantik Antlaşması’na (NATO-1949) dâhil olmasıyla dünyanın iki süper gücünden biri olmuştur.

Harp sonrası ilk yıllarda Sovyetler Birliği’ne duyulan büyük bir saygı vardı. II. Dünya Savaşı’nda oynadığı rolle Doğu Avrupa’yı Nazi baskısından kurtaran Sovyetler Birliği’nin itibarı arttı. Faşizme karşı duyulan tepki komünizmi saygı duyulan hâle getirdi. Batı Avrupa’daki komünist partiler faşizm karşısında kazanılan zaferle oldukça güçlendi. Sovyetler Birliği kendisini tüm özgürlük hareketlerinin hamisi olarak görmüş oldu. En kuvvetli bağlar Vietnam, Arap dünyası ve Küba ile kuruldu. SSCB 1949’da atom bombasını, 1953’te hidrojen bombasını geliştirdi ve bu alandaki Amerikan tekeline son verdi. Churchill’in ilk kez 1946’da kullandığı Demirperde terimi 1947’de Kominformun hayata geçmesi ile gerçekleşti. II. Dünya savaşı sonrası ABD ile SSCB içinde yaşanmış olan ideolojik ayrılık Batı ve Doğu bloklarının ortaya çıkmasına niçin oldu.

İngiltere, Hollanda, Fransa, Belçika ve Portekiz sömürge imparatorluklarının dağılması savaşı takip eden yıllarda gerçekleşti. Batı’nın sömürgelerini kaybetmesi Doğu Avrupa’da şaşkınlıkla karşılandı. SSCB, başat olduğu bölgelerde benzer neticelerle karşılaşmamaya dikkat ederek uzak kıtalardaki ülkelerin ulusal özgürlük hareketlerini kutlama politikası uyguladı (Harita 2.2). II. Dünya Savaşı küresel, teknolojik ve ideolojik boyutuyla insanlık tarihinin en mühim hadiselerinden biridir. 1945’te doğan iki süper güç SSCB ile ABD, Soğuk Harp’ın ya da karşılıklı barışın başat olduğu yarım yüzyıllık dönemde dünyaya yön vereceklerdir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir