İkinci Dünya Savaşı’nın Kültürel Etkileri

II. Dünya Savaşı sonrasında Batı Avrupa’nın kültürel yaşamı; politik liberalizm, kitle iletişiminde bilhassa de televizyonda gerçekleşen büyük ilerleme ve ABD’dan meydana getirilen sarsıcı boyutlardaki ithalatla belirlendi. Yaşanmış olan tesir geleneksel sınırlamaların gevşemesiyle bir dereceye kadar ulusal özelliklerin çözülüşü olarak görüldü. Sanat ve bilimin özgür olduğu anlayışı kabul edildi.

Beyazperde

Savaşlar, tarih süresince birçok yıkıma niçin olurken pek fazlaca toplumsal harekete, düzeltim çalışmalarına, devrimlere, teknolojik gelişmelere ve güzel sanatlara da yön verdi. II. Dünya Savaşı 7. sanat olarak gelişen beyaz perdede birçok değişikliğe yol açtı. ABD ve Avrupa’da başlamış olan cenk karşıtı hareketler beyaz perdede kendini hissettirdi. Beyaz perdede aslolan mühim değişiklik ulusal okulların ortaya çıkışı ile oldu. Bu durum bilhassa ulusal bilincin uyandığı, bağımsızlığını kazanan ülkelerde gerçekleşti. Avrupa kıtasında bilhassa İtalya’da başlamış olan yeni gerçekçilik akımı harpte yıkıma uğramış bir ülkeyi gerçekçi bir halde filme almak isteyen genç yönetmenler tarafınca başlatıldı. Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan’da ulusal filmler çekilip seyircilere sunuldu.

1950’lerden sonrasında Asya ve Latin ABD sinemaları hayata merhaba dedi. Keisuke Kinoshita (Keske Kinosta) ve Akira Kurosawa’nın [Akira Kurosava] öncülüğünde Japon sinemasında büyük gelişmeler görüldü (“Rashomon”, “Hiroşima Evlatları”). Hint, Çin ve Türk sinemalarında da gelişmeler yaşandı. Latin ABD’da Meksika sineması ön plana çıktı. Arjantin ve Brezilya sinemaları da gelişim gösterdi. Elindeki imkânlara karşın Hollywood sinemasında sanat içerikli düzeyde düşüş yaşandı. ABD’da yaşanmış olan komünist karşıtlığı dolayısıyla yönetmen ve artistler ABD’dan sürüldüler ya da suskunluğa itildiler. Charlie Chaplin, “Kent Işıkları”nı (1952) Avrupa’da çekmek mecburiyetinde bırakıldı. Holywood 1908’den beri elinde tuttuğu film sayısındaki üstünlüğü Japon, Hint ve Çin sinemalarına kaptırdı. Bu ülkeleri İtalyan ve Fransız sinemaları takip etti. İspanyol Bardem [(Berdım) “Hoş Geldin Bay Marshall”], Rus Bondarçuk [(Bındarçık) “Leylekler Geçerken”] benzer biçimde önde gelen yönetmenlerin yanında, İsveçli İngmar Bergman [İgmar Börmen] beyaz perdenin en kuvvetli ve örneksiz isimlerinden oldu.

İlerleyen yıllarda beyazperde için mevzu zenginliği oluşturan II. Dünya Savaşı, bilhassa Hollywood tarafınca ele alındı. Hollywood, ABD askerlerinin harpte yaşadıklarını özetleyen filmleri ardı ardına gösterime soktu. II. Dünya Savaşı, hakkında en fazla film meydana getirilen cenk olarak ticari bir kazanç kapısı oldu. Bilhassa Holywood filmleri, dans müzikleri ve popüler giyim alanında Amerikan tesirini neredeyse her alanda hissettirdi. II. Dünya Savaşı’nda yaşanmış olan çıkarmalar, mühim harekâtlar ve cepheler filmlere mevzu oldu.

Edebiyat

II. Dünya Savaşı sonrası yeni yazarlar, içinde yaşadıkları topluma karşı çıktılar. Ayaklanma düşüncesi dile getirildi ya da geleneksel değerler alaya alındı. Fransa’da günün edebiyatı, bir tek savaşın çetin yıllarına bir tepkiden değil tüm insanlık durumunu mesele hâline getirmekten hayata merhaba dedi. “Problem toplumda değil insandadır.” anlayışı kabul görmüş oldu. Jean Paul Sartre (Jan Pol Satr) “Özgürlük Yolları” adlı eserinde o güne değin bağlı olduğu bireysel şuur görüşünü terk ederek romanesk bir şekil altında, kendi modern tarih anlayışını sergiledi. Albert Camus (Albırt Kamü) ise insanlara cenk sonrası yeni bir etik kıymet vermeyi denedi.

Harp sonrası İtalya’da, esin deposu Mussolini periyodu olan bir edebiyat gelişti. Yazınsal eserlerde, rejime yönelik sert eleştiriler ve ülkenin içinde bulunmuş olduğu durum gerçekçi bir halde yer aldı. Edebiyatta toplumsal problemler da yer buldu. Toplumsal gerçekçilik Carlo Levi’nin [Karlo Leyvi (İsa Bu Köye Uğramadı)] ve Elio Vittorini’nin [Elyo Vittorini (“Sicilya Konuşmaları”, 1938; “Simplon Frejus’te Göz Kırpıyor”, 1950)] romanlarında işlendi.

Harp sonrası İngiltere, iki cenk arası döneme bakılırsa oldukça donuk bir dönem ve doğacı bir geleneğin [Graham Greene (Gıreym Gıriyn)] içinde kaldı. George Orwell (Corc Örvıl) ve Angus Wilson’la (İngıs Vilsın) roman, Victoria (Viktorya) çağı romanının klasik geleneğine bağlılığını sürdürdü. T. S. Eliott (İlyıt) ve John Whiting (Con Vayting) benzer biçimde yazarlar ve romancı Lawrence Durrell (Lavrıns Darıl) ile Justine Balthazar (Castin Balthazar) klasik geleneğin haricinde kaldı.

Almanya’da cenk ve cenk sonrası tanıklıklar, bir yıkıntılar edebiyatı ortaya çıkardı. Hermann Hesse (Hörmın Hes) haricinde, eski kuşaktan kimi yazarlar da bu edebiyata katıldı. Erich Maria Remarque (Erik Marya Remarku) “Ümit Adası”, Ernst Erich Noth (Örnst Erik Nöh) “Çıplak Geçmiş”iyle bu edebiyata katılan yazarlardandır.

Sanat

II. Dünya Savaşı sonrası sanat alanında eğilim modernizmin parçalayıcı yaklaşımlarının aleyhine döndü. Eski ile yeninin postmodern (çağdaş ötesi) birleşimine zemin oluştu. Salzburg, Beyrut ya da Edinburg benzer biçimde festivallerde ulusal sınırlar aşıldı.

Paris, genç sanatçıların tek akım merkezi olma hususi durumunu yitirdi. ABD’nin yeni gücü bu alanda da kendini gösterdi. New York, Paris için kullanılan Batı sanatının başkenti unvanını aldı. New York’taki Çağdaş Sanat Müzesi büyük sergiler noktasında Paris’teki Louvre Müzesi ile yarıştı. Bunun yanında düşünce ve sanat yaşamı da ufkunu alabildiğince genişletti. İskandinav ülkeleri, Uzak Doğu ve Cenup ABD kültürel etkinliklerden paylarını alırken yalnız geleneksel Batı’nın sanat ve edebiyatına ilgi duymakla kalmadılar hem de kendi katkılarını da sundular. Buna karşı Fransa ile ABD de kendilerini yenilemek ya da araştırma alanlarını genişletmek amacıyla Uzak Doğu’dan teknik ve kurallar alarak dünya genelinde bir sanat dili ortaya koydular.

Sanat türleri her türlü edebî kaygıdan uzaklaşarak kendi dilini aradı. Dışavurumculuk (ekspresyonizm) tesirini kaybederken soyut sanatta gelişmeler yaşandı.

II. Dünya Savaşı sonrası dönemde sanat içerikli arayışlar olabildiğince genişledi ve modern sanayinin sunmuş olduğu yeni malzemeler ile sanatın gelişme hızı arttı. Bu durum kendisini bilhassa heykel sanatında gösterirken plastik; demir, taş ve çimento ile yarışır hâle geldi.

Plastik sanatlarda, sanatçılar kendi alanlarının dışındaki sanat dallarıyla da ilgilendiler. Bir mimar hem de ressam [Le Corbusier (LöKorbuzi)] yada heykeltıraş olabildi [Macar E. Beothy (Bioti), İspanyol Eduardo Chillida (Edvardo Şilıda)]. Sanatçının kendini verdiği alanların çeşitliliği; yalnız sorunların iç içe oluşunu, sanatçıları canlandıran araştırma ruhunu göstermekle kalmadı, onların eserleriyle insanoğlunun mekân ve konutla iyi mi bütünleştiğini de gösterdi. Tüm bu eğilimler, gerçekçi bir tepkiye de yol açtı. Jean Rene Bazaine (Jan Rön Bezeyn), “Bugünün Resmi Üzerine Notlar”daher resmin nesneyi kopya etmediği ve soyut olduğundan hareketle sanatçının kendini sınırlamasının bir sebebi olamayacağını beyan etti.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir