İkta Sistemi Nedir?

İlk kez Hz. Ömer Süreci’nde uygulanmaya başlanan bu sistem, Selçuklular Süreci’nde Nizamülmülk tarafınca geliştirilmiş ve ekonominin olmazsa olmaz unsuru hâline getirilmiştir. Nizamülmülk, Siyasetnâme adlı eserinde İkta Sistemi’ni; “Devlete ilişkin olan ve kimsenin mülkiyetinde bulunmayan topraklardan elde edilmiş vergi ve gelirlerin, askerî ve sivil devlet görevlilerine maaş yada hizmet karşılığı olarak verilmesi.” şeklinde tanımlar.

Bu sistemde devlete ilişkin topraklar (mirî) kişilere hizmet karşılığında bırakılır, kişiler bu toprağı köylülere kiralar, elde etmiş olduğu kira ve vergiler ile asker yetiştirirlerdi. Türk İslam devletlerinin askerî ve mali durumlarını düzelttikleri bu sistem yardımıyla; çiftçiler, memurlar ve askerler geçimlerini aynı topraktan sağlamışlardır.

İkta Sistemi yardımıyla; toprakların işletilmesi sağlanmış, vergilerin toplanması kolaylaşmış, hazineden herhangi bir harcama yapılmadan ordu kurulmuştur. İkta sahipleri, aldıkları topraklar ve bu topraklardan elde ettikleri gelirlere karşılık taşrada güvenliği de sağlamışlardır. İkta Sistemi ile merkezle eyaletler arasındaki para transferi problemi da ortadan kaldırılmış toprağın devlete ilişkin olması yardımıyla, devlete karşı gelebilecek varlıklı bir sınıfın varlığı da izin verilmemiştir.

“…Ellerinde ikta bulunan ikta sahipleri, reayaya karşı iyi mi davranacaklarını, kendilerine havale edilen vergileri iyi mi alacaklarını bilmelidirler.

Reayanın şahsını, malını, oğlunu, emlak ve eşyasını güvenlik altında tutacak kadar vergi alınmalıdır. Bu insanların durumu, alınan vergi yüzünden fena olursa, ikta sahiplerine bunun için müsaade yoktur. Reaya, padişahın dergahına gitmek ve kendi hâlini açıklamak isterse, ikta sahipleri onları bundan alıkoymasınlar. İkta sahipleri bu kurallara uymazlarsa, kendilerine tahsis edilen ikta ellerinden alınsın.” Nizamülmülk, Siyasetnâme, s. 27-28 (Düzenlenmiştir.)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir