İlahi Nedir? İlahinin Özellikleri, İlahi Örnekleri

Tanrı’ı öven, onun yüceliğini özetleyen, insanoğlunun işitebileceği en büyük aşkın Tanrı aşkı bulunduğunu dile getiren şiirlere “İlahi” denir. Lügat anlamı olarak ele alırsak bu kelime Arapça kökenli olmakla beraber “Tanrı’a ilişkin” olmak manasını taşımaktadır. İslamiyet’in hakim olduğu topraklardaki halkın edebiyat gelenekleri içinde bu nazım şekline ek olarak bir ehemmiyet verilmiş, Tanrı’a olan o içten aşk bu şekilde dile getirilmiştir.

İlahiler kendilerine hususi bir ezgiyle dörtlükler halinde ve hece ölçüsünün 7, 8, 11’li kalıplarıyla söylenmektedir. Mevzuları Tanrı sevgisi olan bu şiirlerin dörtlük sayısı da çoğu zaman 3-7 içinde değişmektedir.

Türk Edebiyatı’nda bu nazım şeklinin ilk örneklerini 12.yüzyılda yaşamış olan Ahmet Yesevi vermiştir. Ahmet Yesevi’nin “Divan-ı Hikmet” adlı kitabının içindeki şiirler bu nazım şeklinin ilk örnekleri olarak değerlendirilmektedir. Sadece ilahilerin en güzel örneklerini Anadolu’da 13.yüzyılda yaşamış olan Yunus Emre vermiştir. Yunus Emre şiirlerini bugün bile anlaşılabilecek kadar mütevazı bir halde dile getirmiştir. Hem de ilahilerindeki düşünceler içinde bulunmuş olduğu halkın ortak duygularından oluşmaktadır. Bundan dolayı Yunus Emre yüzyıllarca Türk halkı tarafınca sevilmiş ve benimsenmiş bir şahsiyet olmuştur.

Halk Edebiyatı bünyesinde oluşan “Dini Tasavvufi” olarak adlandırılan şiirlerin oldukça büyük bir kısmı ilahilerden oluşmaktaydı. Mutasavvıflar Tanrı’a olan büyük aşklarını bu nazım şekliyle dile getirmişler ve hem de dinin yayılmasında büyük bir rol oynamışlardır. Bu şiirler gene bir anane dahilinde kendilerine özgü hususi bir ezgiyle söylenmişlerdir.

Bu nazım şekli daha oldukça tarikatlar çevresinde “Dini Tasavvufi” halk şiiri geleneği altında oluşmuş ve varlığını kuvvetli bir halde devam ettirmiştir. Tüm tarikatlar bu nazım şekline hususi bir ilgi göstermiş, kendi inanışlarını ve kurallarını da bu şiirler üstünden aktarmışlardır. Sadece ilahiler tarikatlara gore gerek isim olarak gerekse ezgisel olarak farklılıklar göstermektedir. Tarikatlara gore bu nazım biçimi; tanrısal, nefes, deyiş, ayin vb. şekillerde isimlendirilmiştir.

İlahi Özellikleri

  1. Öteki şiirlerden değişik olarak ilahiler kendilerine ilişkin hususi bir besteyle okunması mümkün. Hususi bir besteye haiz olmaları en belirgin hususi durumunu oluşturmaktadır.
  2. Bu şiirlerin mevzusu Tanrı sevgisini içermekle beraber amaç Tanrı’ı övmektir.
  3. İlahiler çoğunlukla hece ölçüsüyle yazılır. Hece ölçüsünün 7, 8 ve 11’li kalıbıyla söylenmişlerdir.
  4. Her ne kadar hece ölçüsüyle de söylenseler aruz ölçüsüyle oluşturulmuş örnekleri de bulunmaktadır.
  5. Bu şiirlerin nazım birimi ise dörtlüktür. Dörtlük sayısı ise çoğu zaman 3-7 içinde değişmektedir.
  6. İlahiler tarikatlara gore değişik bir halde isimlendirilmiştir. Mesela bu tür için Yeseviler “Hikmet”, Bektaşiler “Nefes”, Mevleviler “Ayin” adını kullanmışlardır.
  7. Bu şiir türünde amaç Tanrı sevgisini ve dini inançları halka benimsetmek olduğundan dil samimi ve akıcı bir halde kullanılmıştır.
  8. Öteki halk şiirlerinde olduğu benzer biçimde şairler şiir içinde mahlaslarını kullanmışlardır.
  9. İlk örneklerini Ahmet Yesevi vermiştir.
  10. Bu şiir türünün en başarıya ulaşmış örneklerini Yunus Emre vermiştir.
  11. Bu nazım şekli çeşitli tarikatlarda değişik isimlerle anılmıştır: İlahi, nefes, deyiş, ayin…
  12. İlahilerin divan edebiyatındaki karşılıkları olarak “Tevhid ve Münacat” gösterilebilir.

İlahi Örnekleri

Yukarıda yer edinen şiir Yunus Emre’nin malum ilahilerinin başlangıcında yer almıştır. Şiirin incelemesi ise şu şekildedir:

Nazım Biçimi: İlahi

Nazım Birimi: Dörtlük

Ölçü: 8’li hece ölçüsü

Teması: Aşktır. Sadece bu aşk beşeri değil Tanrı’a duyulan tanrısal aşktır.

Dil ve Özellikleri: Şiirin dili dönemine gore oldukça anlaşılır bir halde yazılmıştır. Bundan dolayı şiir halk tarafınca kolaylıkla anlaşılmış ve benimsenmiştir.

10.Derslik Mevzuları I Dini-Tasavvufi Şiir I Nefes  ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir