İsim Kökü Nedir? İsim Kökü Örnekleri

Canlı ya da cansız varlıkları, kavramları, düşünceleri ve duyguları ifade eden, onları karşılayan sözcük köklerine “İsim kökü” denir. Mesela insan (varlık), düş (kavram), nefret (duygu) benzer biçimde kelimeler kök halinde isimlerdir. İsim kökleri cümle içinde isim, ödat, zamir, zarf, edat, bağlaç benzer biçimde görevlerde kullanılabilmektedir. 

Peki bir kelimenin “İsim kökü” bulunduğunu iyi mi anlayabiliriz. Burada dikkat etmemiz ihtiyaç duyulan oldukça mühim bir ipucu vardır:

İpucu ⇒ İsim ya da isim asil sözcüklerin sonuna “-mek/-mak” mastar eklerini getirmemiz mümkün değildir. Mastar ekleri sadece fiillere gelebilmektedir. Bu yüzden bir kelime köküne “-mek/-mak” mastar ekini getiremiyorsak, getirdiğimizde anlam ifade etmeyen bir kelime ortaya çıkıyorsa o sözcük için isimdir diyebiliriz.

Mesela; Gör- köküne “-mek” mastar eki getirdiğimizde ortaya çıkan “Görmek” kelimesi anlamlı olduğundan eylem köküdür diyebiliriz. Sadece “ev” köküne “-mek” mastar eki getirildiğinde ortaya çıkan “Evmek” kelimesi anlam ifade etmeyen olacağından isim köküdür.

  • Göl (mek) → İsim Kök
  • Gül (mek) → Eylem Kök
  • Bel (mek) → İ.K.
  • Dip (mek) → İ.K.
  • Yürü (mek) → F.K.
  • Tepe (mek) → İ.K.

İsim Kökü Örnekleri

  • Sen – Ev – Tel – Kalp – Sarı – Gün – Bulut – Bardak – Çay – Para – Şarkı – İyi – Güzel – Çirkin
  • Fena – Yol – Su – Büyük – Ufak Ses – Derslik – Kazak – Kılıç – Metin – Kelime – Dil – Kara – Saç
  • Yaşam – Yaz (Mevsim) – Genç – Gerçek – Aşk – Ayak – Çile – Yürek – Yasak – Kaide – Af – Coşku – Baş
  • Rüzgar – Alev – Göz – Bahar – Kış – Mavi – Yalan – Kent – Şehir – Şimdi – Yaban – Ağaç – Kök – İsim

Uyarı ⇒ Doğadaki varlıkların çıkarmış olduğu seslerin yansılamak edilmesi oluşan “Yansıma kökler” de isim kökü içinde değerlendirilmektedir. Türkçede yer edinen bazı yansıma sözcükler ise şu şekildedir:

  • Horultu
  • Şırıltı
  • Hav
  • Miyav
  • Patırtı
  • Fısıltı
  • Hapşırmak
  • çatırdamak 

Uyarı ⇒ Türkçede bazı kökler hem eylem hem de isim kökü olarak kabul edilir. Aralarında anlam ilgisi bulunan bu şekilde sözcükler “Ortak kök” olarak adlandırılır. Bu sözcüklerin isim ya da eylem olması cümlenin bağlamına nazaran değişkenlik gösterir.

Mesela;

  • Avrupalı ülkelere doğru yoğun bir göç hareketi başlamıştı. (Göç burada isim köktür.)
  • İşsizlik artınca ailesiyle büyük şehire göçtü. (Burada bir fiil bildirdiği için eylem köktür.)
  • Limonun oldukça ekşi bir tadı vardır. (İ.K.)
  • Uzun süredir dolapta bekleyen yoğurt ekşidi. (F.K.)

Kök Nedir? I Eylem Kökü ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir