İskit-Pers İlişkileri

İskit-Pers ilişkilerinin Eskiçağ zamanı içinde mühim, bir yeri olup, bu ilişki uzun bir süre devam etmiştir.

Medler’in yerine geçen Akamenitler sülalesi döneminde İskitler büyük bir güç kaybetmelerine karşın, siyasal bir kuvvet olarak varlıklarını devam ettirmişler.

İran destanlarına bakılırsa bunlar Afrasyap’dan sonrasında yeniden büyük bir devlet haline gelmiş olarak, bir aralık yeniden İran’ı kendi nüfuzları altına almışlardır.

Büyük Kirus (MÖ. 555-528) zamanında Sakaların Babil ve Asurlulara karşı düşmanca hareketleri ve Hazar denizinin güneybatı sahilinde yaşayan Herkanlılar’la bir olarak Asurlulara karşı asker gönderdikleri ve sonuçta Kirus ile birleştikleri zikredilmektedir. Fakat Sakaların Türkistan’daki esas zümreleri Kirus’a doğal olarak değildi.

Babil, Lidya şeklinde Ön Asya devletleri ile uzun savaşlar meydana getiren Kirus kendi yanında Saka devleti şeklinde güçlü bir devletin bulunmasını tehlikeli bulduğundan bu tarz şeyleri kendi idaresine doğal olarak kılmak için uğraşmıştır.

MÖ. 539 senesinde Kirus Babil’i zaptetmek ve büyük bir törenle şehre girmek suretiyle Babil Devleti’ni krallığına katmıştır. Kirus ömrünün son yıllarını İran’ın kuzeydoğusunda oturan step kavimleri ve en oldukça Sakalarla savaşmakla geçirmiş ve aşağı Oxus bölgesinde MÖ. 529 senesinde ölmüştür.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Persler Anadolu’da 

MÖ. 8. yüzyılın sonlarında Kimmerler’in Anadolu’ya akınları, onları takip eden İskitlerin de Anadolu’nun doğusundaki bir ekip faaliyetleri, Asurluların Anadolu içlerine doğru yaptıkları seferler Anadolu’nun siyasal enerjisini iyice zayıflatarak, Anadolu’da Pers hâkimiyetinin tesisinde mühim bir rol oynamıştır. Pers kralları, Anadolu’nun batısına kadar kısa zamanda yetişme imkanını bulmuşlardır.

Pers hâkimiyeti Kirus’un oğlu Kambiz’in yerine geçen I. Darius zamanında da devam etmiştir. Darius da hem doğuya hem de batıya seferler düzenlemiştir. İlk seferini MÖ. 518-517 yıllarında Türkitan Sakalarına yapmış ve savaşarak, sonunda savaşın galibi olmuştur.

Darius, Behistun kitabesinde sivri başlıklı Sakaların ülkesine sefer yaptığını, onların bir kısmını yendiğini, bir kısmını öldürdüğünü, liderlerinden birisi olan Sakunkha’yı tutsak ettiğini bildirmektedir. Bizlere kadar ulaşan zamanı kaynaklarda, Darius’un Türkistan Sakalarına karşı yapmış olduğu sefere ilişkin fazla data yoktur.

Yalnız Togan’ın Polyen’e dayanarak verdiği bilgiye nazaran, Darius Sakalar ile yapmış olduğu harpte kendi askerlerine Saka askeri giysisi giydirerek, hile ile hareket etmiştir. Bundan dolayı Saka reisleri yenik olarak çöllere çekilmiş.

Sırak isminde bir çoban Darius’un ordusuna kasten yanlış yol göstererek, onları çöl ortasına yerleştirip memleketlerini kurtarabilmiştir.91 Buradan da anlaşılacağı suretiyle, Darius’un Saka reislerinden Sakunkha’yı tutsak etmesine karşın, öteki Saka reisleri memleketlerini bütünüyle esarete düşmekten kurtarabilmişlerdir.

Pers kralı Darius, Deniz’in ötesindeki Sakalara karşı da bir sefer yapmayı planlamıştır. MÖ. 513 yıllarına doğru Batı Anadolu’da Ege denizi kıyısında bazı kaynaşmalar bulunduğunu haber alan Darius, dikkatini Anadolu’ya çevirmiştir. Aynı yıl Trakya üstünden Karadeniz İskitlerine karşı harekete geçmiştir.

Anadolu üstünde harekete başlamış olan Darius, Samoslu Mandrosle tarafınca inşa edilen bir köprü üstünden İstanbul Boğazı’nı geçerek, Trakya içlerine doğru yönelmiştir. Batıya doğru ilerlemeye başlamış olan Darius, İskitlerin, kendisinin gömüt yazıtında bildirdiği suretiyle “Deniz’in, ötesindeki Sakalar”ın üstüne yürümüştür.

Darius İskitya içlerine doğru ilerlemeye adım atmıştır. Ayrıca İskitler de boş durmayarak, komşularıyla beraber Perslere karşı koymayı amaçlamışlardır. Komşu kabilelere başvurarak, onları aralarında ittifak yapmak için ikna etmeye çalışmışlar.

Pers Kralına Karşı Birlik

Başarılarının kalabalık olmalarına bağlı bulunduğunu, aksi takdirde Darius’un hepsini teker teker ezebileceğini, oysa birlik olurlarsa, Pers kralının onları yenik etmesinin güç olacağını anlatmaya çalışmışlardır. Gelon, Budin ve Sarmat hükümdarları, İskitlere yardım etmeyi uygun görmüşler. Buna karşılık kuzeyde oturan kabileler İskitlerin bu teklifini kabul etmemişlerdir.

Darius yoluna devam ederek, Don nehrini geçmiş ve Volga’ya doğru ilerlemiştir. İskitler ise, onun önünde geri çekilmiştir. Pers kralının, Tuna nehri üstündeki köprüyü savunmaları için İonyalılar’a verdiği altmış günlük süre hızla dolarken, onun askerleri bu yararsız kovalamacadan bıkmaya adım atmıştır. Sadece İskitler doğuya doğru geri çekilmeye devam etmiştir. Bu durum karşısında canı sıkılarak bir netice almayan Darius, İskit hükümdarı İdanthyrsos’a bir haber göndererek kendini kuvvetli hissediyorsa, kaçmayarak muharebeye girmesini, eğer kendisinde o gücü görmüyorsa, huzuruna çıkarak haraç olarak toprak ve su getirmesini istemiştir.

Bunun üstüne İskit hükümdarı da Darius’a bir yanıt verme ihtiyacını duyarak, ondan korkmadığını, kendilerinin kentleri ve dikili ağaçları olmadığından dolayı muharebeye girmek istemediğini, fakat atalarının mezarlarını bulurlarsa, o vakit savaşacaklarını bildirmiştir.

Darius, Savaşmadan Yitirdi

İskitlerle savaşma imkanı bulamayan Darius geri çekilmeye karar vermiş ve askerlerini köprüye kadar getirerek, Tuna nehrini geçirmeye muvaffak olmuştur. Böylece Darius felaketten kurtulmuştur. Kim bilir İskitlerin Kafkasya kanalıyla İran üstüne akın yapmalarına karşı bir önlem olarak çoğu zaman İskitleri doğudan olduğu şeklinde batıdan da kuşatmak fikrinde olan Darius İskitlerin oyalama taktiği karşısında her geçen gün daha da güç durumda kalmış olarak, geri çekilmesinin kendisi ve ordusu için daha akılcı bulunduğunu düşünmüştür. Böylece Darius İskitlere karşı yapmış olduğu seferde herhangi bir başarı sağlayamamıştır.

Perslerle savaşlar İskit boylarının birleşmesini ve kimlik bilincinin gelişmesini hızlandırdığı şeklinde büyük bir ihtimalle İskit krallığı topraklarının daha belli sınırlarla kendini belirlemesine de yol açtı.

Büyük bir ihtimalle, Olbia’da iken Heredotos’un İskit boylarının nerelerde bulunduğuna dair İskit sözcülerinden duydukları, Darius’a karşı savaşlardan sonraki durumu aksettirmektedir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir