İslam Sonrası Türklerde Giyim Kuşam

Kültürü etkileyen ve belirleyen temel faktörlerden biri de dindir. Her dinin kendine özgü belirlemiş olduğu yasalar bütünlüğü çerçevesinde kişileri hatta toplumu dahi yönlendirir, biçimlendirir. Din, resimde sanatta ve giyim kuşamda da belirli sınırlamalar getirebilmektedir. Türklerin İslam uygarlığı çevresine girmeleri Türklüğün pozitif yönde gelişmesine sebep olmuştur. Zira öteki göç yollarını takip eden Türkler, rollerini ifa ettikten sonrasında yok oldukları halde, İslam uygarlığı çevresine giren Türkler; etkin rol oynadıkları benzer biçimde bugün de ulusal varlıklarını ve yaşamlarını devam ettirmektedirler. Daha önceleri haiz oldukları meziyetleri yenileyerek inşa etmiş, onu kendi potasında eriterek Türk unsuruna öteki Müslümanlarda olmayan yeni bir artam kazandırmışlardır. Devamlı göçler, muharebeler ve doğaya karşı mücadeleler Türklerin günlük yaşam biçimini, giyimini belirlemiştir. Anayurttan hareket eden Türkler süre içinde değişik kültürlerle tanışıp kaynaşmıştır. İslam unsurunun etkin olmaya başlamasıyla da Türklerin yaşam tarzında bir kısım değişimler olmasına karşın kendine özgü yaşam biçimini de devam ettirmiştir. Aslına bakarsanız Türklerin Müslüman olmasının nedenlerine baktığımızda birebir yaşam şekillerinin örtüştüğünü görmekteyiz. Buna paralel olarak giysiye de aynı şekilde yansıdığı görülmüştür.

Türklerde ve öteki topluluklarda başlıklar mühim bir yer tutmuştur. Başa giyilen kisveler süre içinde toplumsal statülerin göstergesi olmuştur. Serpuş olarak İslam geleneğinden gelen ve faziletine inanılan sarıklar, yakarma esnasında kullanılmakla birlikte zaman içinde düzgüsel yaşama girmiştir. Sonrasında ilim adamlarının resmi başlığı ve sembolü olmuştur. Sarıklar, sonraki dönemlerde de kendini hissettirmiştir. Genel anlamda sağdan sola doğru sarılmış olur. Yedi arşın uzunlukta olanları bulunmuş olduğu benzer biçimde paye ve göreve bakılırsa uzayan, şekillerine kıyasla ad alanları da vardır. Köylü, esnaf ve üst katman da süre ve şartlara bakılırsa sarık sarmışlardır. Emare aracı olmakla birlikte, başka anlamları da mevcuttur. Bazı vazife sahipleri, görevlerinin gereği her an canlarını fedaya hazır olduklarını anlatmak için kefenlerini, başlarında taşıdıklarını sembolize eden yedi arşın sarıkla sararlardı. Başlıca çeşitleri: Ağa bani, sarıklı Ahi tacı, sarıklı kalafat, burma sarık, dardağan, sarıklı Elif tac, Horasani, kâtibi, kubbe, mukaddem, molla, şal sarıktır. Sadece bunda da Arapları taklitten uzak, kendine özgü biçimlerini oluşturmuşlardır. Türk sarık biçimlerine baktığımızda: Horasani, Hartavi, Kalafat, Kafesi, Mu´akkat, Örf, Yusufi, Mücevveze, Kallavi, Kâtibi, Civankaşı isimleriyle anılan düz ve burma sarıkların çeşitleri, öteki kavimlerin asla birinde görülmemektedir.

Selçuklu erkeklerinin dış giysileri, yakalar şal şeklinde, önden açık, kısa kollu bir tarzdaydı. Bu giyimin altına, iç entarinin kolları, bileklere kadar uzanmış ve sık düğmelerle kapatılmıştır. Başa giyilen sarıklı kavuğun ön kısmına da madalyon takıldığı görülmekteydi. Hanım ve adam giyimleri, görünümü itibariyle birbirine benzemekle birlikte, başlık ve elbise süslemelerinde farklılık arz eder. Hanımefendiler, şal yakası, belde dönem yada kemer kullanmışlardır. Başlarında önleri ve yanları siperli, ay yıldıza benzer sırma içli başlık kullanmışlar, üst giysinin içine ise uzun ve dar kollu iç elbise giymişlerdir Kubadabad sarayı çinilerinde bulunan hanım figürlerinden işlik ve şal kullanıldığı belirgin bir halde anlaşılmaktadır. Türklerin giyindikleri ayakkabılar da çeşitlilik arz etmektedir. Başmak, edik, çarık, çedik, sokman en oldukca kullanılanlardır. Ek olarak çizmeler de, deri çizme, keçe çizme olarak iki ayrı kısımdır. Anadolu’nun çeşitli yerlerinde çizme için ‘‘edik’’ sözü kullanılır. Kırmızı çizmeler Orta Asya Türk tarihinde hükümdarlık alametlerindendir. Hatta Büyük Selçuklularda hükümdarın çadırı kırmızı olmakla birlikte edik ve çizmeleri de aynı rengi taşımaktaydı. Anadolu’daki Türk halkının sarı çizme giymesi dünyada en yüksek mertebeye ve şöhrete kavuşmak anlamı taşıması ayakkabılardaki rengin anlatımıydı.

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir