İslam Tarihinin Kaynakları Nelerdir?

İslam Tarihinin ilk ve en mühim deposu Kur’an-ı Kerim’dir. Kur’an-ı Kerim’de birçok sure ve ayet inançlardan, insanlık tarihinden, öteki peygamberlerin mücadelesinden, İslam dini ve onun tebliğcisi Hz. Muhammed’in (s.a.v) hayatından bahseder.

Metodolojik olarak tasnif edildiğinde ise İslam tarihinin kaynakları: sözlü, yazılı, müzelik araç-gereç, tarihî ve coğrafi mekânlardır.

Sözlü kaynaklar ağızdan ağıza, nesilden nesile aktarılan ve sözle anlatılan hususlardır. Peygamber Efendimizin (s.a.v) yaşamı ile ilgili bilgilerin bir kısmı İslam’ın ilk asrında nesilden nesile bu şekilde nakledilmiştir.

Sözlü kaynaklar hiçbir vakit yazılı kaynaklar ölçüsünde güvenilir olamazlar. Sadece bunlar yazılı kaynakların bulunmadığı yerde destek kaynak olarak ihtiyatla kullanılmalıdır.

Kur’an-ı Kerim

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

İlk Dönem İslam Zamanı Kaynakları

Genel Kaynaklar: Kur’an-ı Kerim, Hadis Kitapları, Genel Tarih Eserleri

Müstakil Eserler: Siyer Kitapları, Meğazi Kitapları

Yazılı kaynakların en başta geleni Kur’an-ı Kerim’dir.Kur’an-ı Kerim, İslam dininin kutsal kitabı olmakla birlikte o, Arapların Cahiliye Periyodu inançları, toplumsal ve ekonomik durumları, Hz. Muhammed’in (s.a.v) İslam’ı yayma faaliyetleri, yaşamı ile ilgili öteki bazı detayları ihtiva eder. İslam zamanı araştırıcısının ilk temel deposu Kur’an-ı Kerim’dir.

İslam Tarihinin Bazı Temel Kaynakları

Yazar Yapıt
İbn İshak Siretü’n-Nebeviyye
İbn Hişam Siretü’n-Nebeviyye
Taberi Tarihu’l-Umem ve’l-Mülûk
İbn Sa’d Kitabü’t-Tabakat
Belâzuri Fütuhu’l-Büldan
Vakıdî Kitabu’l- Meğazî

Öteki mühim bir yazılı kaynak ise hadis kitaplarıdır. Hadisler, Hz. Peygamber’in (s.a.v) sözleri, fiilleri (yaptıkları) ve takrirleri (huzurunda meydana getirilen bir davranışa ses çıkarmaması)’dir. Birçok hadis kitabında Kitabü’s-Siyre (Hz. Peygamber’in yaşamını özetleyen) kısmı bulunmuş olduğu şeklinde, öteki bölümlerde de başta Hz. Muhammed’in (s.a.v) yaşamı olmak suretiyle İslam tarihçiliğinin mühim mevzularına ışık tutan hadisler yer alır.

Tarihî süreç içinde İslam tarihinin kaynakları yazılı, çizili, görüntülü ve sesli malzemelerle çeşitlenmiştir. Bilhassa Osmanlı zamanı araştırmacıları için bu belgeler önemlidir. Müslümanların kurduğu devletler içinde Osmanlı Devleti’nin arşiv belgeleri günümüze kadar ulaşmıştır.

Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşiv’inden bir görünüm. Kâğıthane/İstanbul

Devletimizde bulunan Osmanlı arşivlerinde, yirmiden fazla ülkenin geçmişine ışık tutacak milyonlarca arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin en mühim özelliği fazlaca güvenilir oluşlarıdır. Bunun yanında takvim ve yıllıklar, vakayinameler, biyografiler ve otobiyografiler, hatıralar, seyahatnameler de İslam tarihinin öteki yazılı kaynakları içinde yer alır.

Birçok tarihî deposu müzelerde bir arada toplanmış ve sergilenmiş olarak bulma imkânı vardır. Bunlar, hususi yapılmış binalar yada açık hava müzelerinde koruma altına alınmış Müslümanlara ilişik kıymet ifade eden kalıntılardır.

Firuz Ağa Camii Kitabesi / İstanbul

İslam Zamanı Kaynakları

 

Sözlü Yazılı Arşiv Müzelik Açık Hava
Tarihî şiirler

Hikâyeler

Anekdotlar

Efsaneler

Tarihî destanlar

Menkıbeler

Fıkralar

Atasözleri

Kur’an-ı Kerim

Hadis kitapları

Siyer, Meğazî ve Genel tarih

kitapları

Tabakât ve Terâcim kitapları

Kent ve bölge tarihleri

Hanedan tarihleri

Nesep kitapları

Fütûhat kitapları

Fermanlar

Beratlar

Hükümler

Ahitnameler

Şeriyye Sicilleri

Kitabeler

Abideler

Heykel ve zafer takları

Lahit ve gömüt taşları,

Hudut ve kilometre taşları

Madalyalar

İnsan fosilleri

Örf ve adetlere ilişik maddî

kalıntılar

Paralar

Arma ve mühürler

Antik şehirler

Kaleler, hisarlar, surlar

Köprüler

Han ve hamamlar

Çarşılar, bedestenler

Camiler

Kümbetler, mezarlıklar,

türbeler

Tekkeler, ribatlar

Medreseler

Darüşşifalar, bimarhaneler

Zamanı coğrafyalar ve mekânlar da mühim kaynaklardır. Bilhassa eski medeniyetlerin bıraktığı tarihî kalıntılar bunlardandır. Bunlara hem de açık hava kaynakları da denilir. Coğrafî mekânlar açısından mesela; Hz. Peygamber’in (s.a.v) hayatında mühim bir yer işgal eden, cenk alanları, Mekke ve Medine’nin zamanı yapısı şeklinde kaynaklar, İslam tarihçiliği açısından önemlidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir