İslamiyet Öncesi Türk Destanları

Türk tarihini incelerken yararlanabileceğimiz mühim kaynaklardan biri de destanlar olmaktadır. Bundan dolayı her ne kadar muhteşem özellikler barındırsa da destanlarda anlatılan birçok vaka ve bu olayların kahramanlarının zamanı gerçekliklerinin olduğu bilinmektedir. Kısaca destanlar bu özellikleriyle değerlendirildiklerinde toplumların ulusal hafızasını oluşturmaktadır. İslamiyet’in kabulünden önceki dönem Türk tarihinde destanların oldukça varlıklı olması bizlere bu mevzuda kolaylık sağlamaktadır. Bu mevzuda detaylı informasyon için “Destan” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

İslamiyet’in kabul edilmesinden ilkin oluşmuş olan Türk destanlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

İslamiyet Öncesi Türk Destanları

A) Altay Süreci

1) Yaratılış Destanı

Türklerin en eski destanı olarak kabul eden yaratılışta, Tanrı Kayra Han’ın dünyayı ve ilk insanı yaratması anlatılır. Bu ürün Türklerin yaratışla ilgili düşüncelerini yansıtması bakımından önemlidir.

B) İskitler Süreci

1) Alp Er Tunga Destanı

M.Ö. 7. yüzyılda yaşamış olan Sakaların hükümdarı Alp Er Tunga ve onun zaferlerini özetleyen destandır. Hükümdar zaferden zafere koşan ve daha fazlaca İranlılar ile savaşım içinde olan biridir. Alp Er Tunga hakkında birçok kaynaktan informasyon sahibi olmakla birlike İran destanlarında da bu isme rastlanmaktadır.

2) Şu Destanı

Bu üründe anlatılanlara gore Hükümdar Şu, M.Ö. 4. yüzyılda yaşamış ve Asya’ya doğru ilerleyen Büyük İskender ile büyük bir savaşım içine girmiştir. Bu destanla ilgili mühim bilgilere Divanü Sözlük’it Türk adlı eserden ulaşabilmekteyiz.

C) Hun Süreci

1) Oğuz Kağan Destanı

Hun İmparatoru Mete Han çevresinde şekillenmiş olan Oğuz Kağan Destanı, ortalama olarak 12.yüzyılda yazıya aktarılmıştır. Orijinal tek nüshası ise bugün Fransa’da bir kütüphanede bulunmaktadır. Ortalama olarak 17. yüzyılda Türkmenler içinde tespit edilen bu destanda Oğuz Kağan’ın devleti için giriştiği mücadeleleri ve kahramanlıkları anlatılır. 

2) Attila Destanı

Hun İmparatorluğunun büyük lideri olan Attila’nın kahramanlıklarını ve savaşlarını anlatılır. Hunların başlangıcında Avrupa’ya büyük bir korku salan Attila’nın kahramanlıkları muhteşem özelliklerle süslenerek dile getirilmiştir.

D) Göktürk Süreci

1) Ergenekon Destanı

Çin kaynaklarına dayanılarak tespit edilmiş olan bu destanda Ergenekon, Türklerin yaşamlarını devam ettirdikleri ve etrafı aşılmaz dağlarla çevrili bir bölgenin adıdır. Bir savaştan sonrasında soyu tükenme derecesine gelen Göktürkler bu bölgede toplanmış ve yaşamlarını 400 yıl süresince burada sürdürmüşlerdir. Ondan sonra nüfusları artıp iyice güçlendikten sonrasında dağdaki demir madenini yakıp eriterek bu bölgenin dışına çıkmışlardır. 400 yıl sonrasında düşmanlarıyla yeniden savaşıp atalarının öcünü almışlardır.

2) Bozkurt Destanı

Ergenekon destanında olduğu benzer biçimde soyu yok olma felaketine uğrayan Göktürkler’in bir bozkurtun anne rolünü üstlenmesiyle başlamış olan bir destandır.

E) Uygur Süreci

1) Türeyiş Destanı

Gene bozkurt motifinin görüldüğü bu üründe Hun hükümdarının fazlaca güzel iki kızıyla bozkurt suretiyle evlenen tanrının bozkurt ruhunu taşıyan evlatlarının olması anlatılır. Bu ürün Çin kaynaklarından tespit edilmiştir.

2) Göç Destanı

Hem Çin hem de İran kaynaklarında yer edinen bu destanda Çinli prensesle evlenen hükümdar ailesinin Çin hanedanına mukaddes bir kaya parçasını parçalayarak vermesi sonrasında gelen yıkım neticesinde göç etmek zorunda kalan Türk milletinin hikayesi anlatılır.

Referanslar

Referanslar

http://www.academia.edu

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir