Kalkolitik Çağ’da Anadolu

Madenî aletlerin yanı sıra taş aletlerin kullanılmaya devam edilmesinden dolayı bu döneme taş ve maden devri anlamına gelen Kalkolitik Çağ denilmektedir.

Kalkolitik Çağ insanlarının yaşamında ziraat, avcılığa oranla daha ön plandadır. Geçmiş çağların tüketici insanını simgeleyen av etkinliğinden giderek kurtulan insan toplulukları, gereksinimlerini kendi ürettikleriyle karşılamaya adım atmıştır.

İnsanların yaşamlarındaki bu değişim, onların sanatlarını da etkilemiştir. Avcılığa olan ilginin azalması sonucu duvarlara meydana getirilen avcılıkla ilgili resimlerin yerini boyalı çanak çömlek ile bereketi sembolize eden hanım heykelciklerinin yapımı almıştır.

Arslantepe Höyüğü’nde bulunan sanduka biçimli mezardan bir görünüm. Malatya

Kalkolitik Çağ’da Anadolu’da ölü gömme gelenekleri de değişmeye adım atmıştır. Ölüler çoğu zaman yerleşim bölgeleri dışına toprak, küp ya da taş sanduka biçimli mezarlara gömülmüş, yanlarına ölü hediyesi olarak çanak çömlek, süs eşyası ve silahlar bırakılmıştır.

Kalkolitik Çağ mimarisinde evler dikdörtgen planlı ve çoğu zaman tek odalıdır. Bu yapı planı, sonrasında Batı Anadolu ve Ege kıyılarında kullanılan megaron adında olan yapı tipinin temelini oluşturmuştur. Yunan tapınakları da megaronların planları örnek alınarak yapılmıştır. Yapı malzemesi taş temel üstüne kerpiçtir. Düz damlı evlerin odalarında ocaklar ve tahıl depolamaya yarayan ambarlar bulunur.

 

 

 

 

 

Değirmentepe kazı alanının havadan çekilmiş bir fotoğrafı, Malatya

Malatya Değirmentepe: Höyük, Malatya’nın 24 km kuzeydoğusunda yer alır. Burada meydana getirilen kazılarda taş temelli, kerpiç duvarlı, dikdörtgen planlı evler ortaya çıkarılmıştır. Evlerde bulunan çanak çömleklerin bazıları çark bazıları da el yapımıdır.

Toprak, hayvan kemikleri ve nebat kalıntıları analizleri, Değirmentepe’de yoğun bir arpa-buğday tarımının yapıldığını; koyun, keçi, sığır ve atın evcilleştirilmiş bulunduğunu göstermektedir.

Değirmentepe’de bakır filizleri, ergitme fırını, bakır parçaları bulunmuştur. Bu parçalar yardımıyla Değirmentepe’de bakır ya da bakır alet üretiminin yoğun şekilde gerçekleştirildiği anlaşılır. Değirmentepe’de bulunan taştan damgalı mühürler, mühür baskılı kaplar, söz mevzusu çağda buranın küçük çaplı bir tecim merkezi bulunduğunu, gelişmiş bir toplumsal yaşamın varlığını ve egemen toplumsal sınıfların belirmeye başladığını ortaya koymuştur.

Mersin Yumuk Tepe: Mersin Yumuk Tepe Höyüğü’nün Anadolu madenciliğinde mühim bir yeri vardır. Höyükte meydana getirilen kazılarda otuz üç tabakaya rastlanmıştır. MÖ 5 000-4 900 yıllarına tarihlenen altıncı tabakada birçok madenî alet bulunmuştur. Bakırdan yapıldığı anlaşılan bu aletler içinde keskiler, baltalar, iğneler dikkat çeker. Bu aletler ilkin dökme tekniği ile yapılmış, sonrasında çekiçle dövülerek kullanışlı hâle getirilmiştir. Bu gelişmeler, madenciliğin günümüzden 7 000 yıl ilkin Anadolu’da günlük yaşama girdiğini göstermektedir. Ek olarak burada ince, renkli, geometrik desenli birçok çanak çömlek de bulunmuştur.

Hacılar’da (Burdur) bulunmuş boya bezekli kaplara bir örnek, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara

Hacılar: Neolitik Çağ’ın mühim bir yerleşim merkezi olan Hacılar’ın beşinci katında Kalkolitik Çağ buluntularına da rastlanmıştır. Burada meydana getirilen kazılarda perdahlı, tek renkli çanak çömleklerin yanı sıra varlıklı bezeklere haiz birçok boyalı çanak çömlek bulunmuştur. Pişmiş topraktan meydana getirilen ana tanrıça heykelleri şematiktir.

 

 

 

 

Can Hasan’da (Karaman) bulunmuş Kalkolitik Çağ çanak çömleklerine bir örnek, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara

Can Hasan: Karaman ili civarlarında bulunan Can Hasan’daki evler, kare ve dikdörtgen planlı olup
duvarları kalındır. Bazıları iki kattan oluşan olan Can Hasan evlerinin duvarlarında geometrik süslemeler dikkat çekmektedir. Can Hasan’da tanrıça heykelcikleri yapma geleneği de sürdürülmüştür. Meydana getirilen kazılarda hamur harcını ince, renkli, geometrik bezeli birçok çanak çömlek ortaya çıkarılmıştır (Fotoğraf 2.18). Aynı çanak çömlek türüne Yumuk Tepe (Mersin) kazılarında da
rastlanmıştır. Benzerlik o denli büyüktür ki bu çanak çömleklerin ticari ilişkiler sonucu bölgeye geldiği düşünülmektedir.

 

Alişar: Yozgat’ın 45 km güneydoğusundadır. Höyükte Kalkolitik Çağ’dan Frigler zamanına kadar uzanan yerleşme katları tespit edilmiştir. Kalkolitik Dönem kültür katında evler dikdörtgen planlı, tek odalı ve kerpiçtendir. Döşeme altlarında, direkt çukurlara ya da taş yada ahşap sandukalara gömülü iskeletlere rastlanmıştır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir