KASİDE (Kaside Nedir? Kasidenin Özellikleri – Kasidenin Bölümleri)

Arapça bir kelime olan “Kaside”  kasıt, kastetmek, niyet etmek şeklinde anlamlar taşımaktadır. Edebiyat terimi olarak ele alacak olursak şu şekilde bir tarif yapabiliriz: Çoğu zaman din ve devlet büyüklerine övgüler dizmek için aruz ölçüsüyle 33-99 beyit içinde yazılan kendi içinde birbirinden değişik bölümlerden oluşan divan şiirine kaside denir. Gazelle beraber divan şiirinde en sevilen nazım biçimlerinin başlangıcında yer almıştır. 

Bu nazım biçimi Arap edebiyatında dünyaya gelen oradan İran edebiyatına geçmiştir. İran edebiyatının edebiyatımız üstündeki tesiriyle beraber divan şiirinde de kullanılmaya başlanmıştır. Bu nazım biçiminin bizim edebiyatımızdaki ilk örneklerine 13. yüzyılda rastlamaktayız. Mesela bu yüzyılda Mevlana’nın tevhid ve münâcat şeklinde ortalama 300 kaside yazmıştır. 14. yüzyılda divan şiirinde mühim bir gelişimle beraber kaside sayısında da artış olmuştur. 17. yüzyılda da Nefi ile beraber bu nazım şeklinin en başarı göstermiş örnekleri verilmiştir.

Yüzyıllar süresince kaside geleneği varlığını devam ettirmeyi başarmıştır. Sadece Tanzimat Periyodu’nde vatan şairi olarak malum Namık Kemal, bu şiir biçiminde mühim değişimler yapmıştır. O güne kadar bu şiirlerde din ve devlet büyükleri övülürken Namık Kemal şiirinde “Özgürlük”e övgüde bulunmuş ve şiirine Özgürlük Kasidesi adını vermiştir.

Kaside Özellikleri

  • Kasideler beyitlerle kurulan nazım biçimlerindendir.
  • Beyit sayısı 33-99 içinde değişmiş olur. Kasidelerin daha fazlaca 40-45 beyit içinde yazıldığını söyleyebiliriz. Sadece bunun yanı sıra 33 beyitten azca ve 99 beyitten fazla olan eserler de bulunmaktadır.
  • Kasidenin ilk beytine “matla”, son beytine ise “makta” denir. En güzel beyit ise “Beytü’l Kasid” olarak adlandırılır.
  • Bu türün en başarı göstermiş örneklerini “Nefi” vermiştir.
  • Şairin mahlasının geçmiş olduğu beyte ise “Taç Beyit” denir.
  • İlk beyit kendi içinde kafiyelidir. İlk beyitten sonrasında gelen tüm beyitlerin ikinci dizesi ilk beyitlerle kafiyelidir. Doğrusu kafiye şeması şu şekildedir: aa, ba, ca, da, ea, fa, ga, ha…
  • Ölçü olarak aruz ölçüsü kullanılmıştır. Aruz kalıpları mevzusunda da herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. İlk beyitte hangi aruz kalıbı kullanılırsa şiirin sonuna kadar aynı kalıp kullanılmaya devam edilir.
  • Bu nazım biçimiyle tevhid, münacaat, naat, medhiye, fahriye, hicviye, mersiye şeklinde mevzularda şiirler yazılmaktadır.
  • Fuzulî’nin Hz.Muhammed’i övdüğü “Su Kasidesi” adlı şiiri, bu nazım biçimininde yazılmış en başarı göstermiş ve meşhur eserlerin başlangıcında yer almıştır.
  • Kasideler hangi mevzuda yazılırsa o isimle anılmaktadır: Mesela “fahriye, hicviye, tevhid, münacaat, naat, medhiye,  mersiye”

Kasidenin bölümleri

Bu nazım biçimi kendi içinde altı bölümden oluşmaktadır. Bu bölümleri ve özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  1. Nesib (Teşbib) : Nesib bölümüyle kasideye giriş yapılır. Bu bölüm kasidenin en uzun bölümünü oluşturur. Beyit sayısı çoğu zaman 15-20 içinde değişmiş olur. Bu bölümde övgü yapılmaz çoğu zaman ozan sevgilisini ya da başka dünya güzelliklerinden bahseder.
  2. Girizgah: Bu bölüm giriş bölümünden medhiye kısmına geçerken söylenen beyitlerden oluşur. Giriş bölümünden sonrasında ozan direkt olarak övgüye başlamaz. Birkaç beyitle övgüye hazırlık yapar.
  3. Medhiye: Kasidenin aslolan mevzusu olan övgünün yapıldığı bölümdür. Burada ozan övgüyü sunmuş olacağı kişiden bahseder ve onu över. Bu bölümde övülen şahıs için fazlaca abartılı bir halde benzetme ve sanat yapılır.
  4. Tegazzül: Bu bölüm gazelden oluşur. Övgüden sonrasında ozan kasidesinde bir gazele yer verir.
  5. Fahriye: Şairin kendini övdüğü bölüme verilen addır.
  6. Yakarış: Kaside güzel dileklerle kapanır. Bu bölümde ozan şiiri sunmuş olduğu şahıs ve kendisi için Tanrı’a, Peygambere güzel dileklerde bulunur.

Mevzularına Nazaran Kasideler

  • Tevhid: Tanrı’ın tek bulunduğunu, birliğini ve yüceliğini özetleyen şiirlerdir.
  • Naat: Hz.Peygamber’e övgülerin yer verildiği şiirlerdir.
  • Münâcât: İçeriği Tanrı’a yakarışlar ve yalvarışlar şeklinde olan şiirler.
  • Övgü: Çoğu zaman devlet büyüklerinin övüldüğü, bir kişiyle ilgili övgülerin yer almış olduğu şiirlerdir.
  • Hicviye: Bir kişiyi eleştirmek için yazılan, yergilerin yer almış olduğu şiirlerdir. Bu mevzuda en iyi şiirleri Nefi yazmıştır.
  • Fahriye: Şairin abartı katarak kendisini övmesidir.
  • Mersiye: Ölen bir kişinin peşinden duyulan üzüntünün dile getirilmiş olduğu şiirlerdir.

Kaside Örneği

Bu nazım şeklinde verilebilecek en güzel örnek Fuzulî’nin “Su Kasidesi” olacaktır. Daha çok informasyon ve şiir tahlili için “Su Kasidesi” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

10. Derslik Mevzuları I Gazel I Şarkı ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir