“Ki” nin Yazımı (Ki nin Yazılışı, Ki’nin Yazımı Kolay Yolu)

Günlük yaşamımızda “Ki” ekini ve bağlacını oldukça yoğun bir halde kullanmaktayız. Sadece oldukca sık bir halde kullandığımız “Ki’nin yazımı” noktasında birçoğumuz kafa karışıklığı yaşayabilmekteyiz. Şunu da belirtmek isteriz ki Türkçede yazımı mevzusunda en oldukca kargaşalık yaşanmış olan konuların başlangıcında şüphesiz “Ki’nin yazılışı” gelmektedir. Bundan dolayı bu yazımızda üç değişik şekilde değerlendirebileceğimiz “Ki”nin doğru yazımı hakkında sizlere detaylı informasyon vereceğiz.

Türkçede üç değişik ki vardır:

  1. Bağlaç olan Ki (Ayrı yazılır.)
  2. Ödat olan -Ki (Bitişik yazılır.)
  3. İlgi zamiri -Ki (Bitişik yazılır.)

Ki yazımı” ile ilgili bir yazım yanlışlığına düşmemek için bu üç “Ki”yi bilmemiz gerekiyor.

1) Bağlaç Olan “Ki”

  • Devamlı “ayrı” yazılır. Bundan dolayı bağlaçlar başlı başına bir sözcüktür ve sözcükler ayrı yazılır.
  • “Ki bağlacı” iki cümleyi başta netice ilişkisi olmak suretiyle çeşitli anlam ilişkileriyle birbirine bağlayan bağlaçlardan biridir.
  • Bağlaç olan “ki” hiçbir süre ses değişimine uğramaz, kısaca hep bu şekilde yazılır.
  • Kimi zaman cümleye “şaşma, kuşku ve pekiştirme” anlamları katar.

Örnek

⇒ Bugüne dek okuma alışkanlığı edinmemiş ki bu saatten sonrasında okusun. (Burada “Okuma alışkanlığı edinmemiş” ile “Bundan sonrasında okusun” cümleleri içinde bir sebep-sonuç ilişkisi kurulmuş. Aralarında ilişki bulunan bu iki cümleyi birbirine bağlayan ise “ki” olmuştur.

⇒ Şarkıyı o denli içten söylemiş ki duygulanmamak mümkün değil. (“Şarkıyı içten söylemek” ile “Duygulanmamak” cümlelerini sebep-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlayan “ki” olmuştur.)

⇒ O denli sıkıldım ki bir an ilkin gidip yatmak istedim.

⇒ Her gün tertipli olarak spor yapmalısın ki sıhhatli kalabilesin.

⇒ Ahmet ki size bugüne dek hep faydası olmuştur. (Pekiştirme anlamı katmıştır.)

⇒ Bu ezanlar, ki şehadetleri dinin temeli

2) Ödat Olan “-Ki”

  • Devamlı eklendiği sözcüğe “bitişik” yazılır.
  • Eklendiği sözcüğü ödat yapar ve öndeki adı işaret eder.
  • Bulunma hal eki olan “-de, -da” ekleriyle  “-deki, -daki” şeklinde kalıplaşmış kullanımları da vardır.
  • Eklendiği sözcüğe gore ses değişimine uğrayabilir.

Örnek

⇒ Yarınki maç ligin kaderini belirleyecek. (Hangi maç?= Yarınki → İşaret sıfatı)

⇒ Koridordaki öğrencilerin lütfen sınıflara geçsin.

⇒ Gökyüzündeki bulutlar büyük bir hışımla yağmuru üzerimize boşalttı.

⇒ Bugün vakalar ne kadar hazırlıksız olduğumuzu gösterdi.

⇒ Akşamki yemeğe oldukca mühim kişiler katılacak.

⇒ Bu kafayla gidersen evdeki hesap çarşıya uymaz doğal.

⇒ Dün maçı hayatım süresince unutmayacağım. 

3) İlgi Zamiri Olan “-Ki” (Aitlik Zamiri)

  • Eklendiği kelimeye “bitişik” yazılır.
  • Bir ismin yerini karşıladığından aitlik zamiri olarak bilinir.
  • Ad tamlamalarında tamlananın yerine getirilir ve ilişik olma anlamı katar.

Örnek

⇒ Benim arabam = Benimki (Burada “ki” otomobil isminin yerine kullanılmıştır.)

⇒ Onun kitabı = Onunki (“Ki” kitap isminin yerine kullanılmıştır.)

⇒ Havaalanında bavulunu kaybeden kıza sahibi olmayan bir bavul getirdiler. Kız “Bu benimki değil.” dedi.

⇒ Yüksek sesle azarlar benzer biçimde hitabı annesininkine benziyordu.

⇒ Mahzuni Şerif’inkini oldukça güzel söylemiş oldu.

⇒ Sizinkilerin teslimatı bu akşam kesinlikle yapılacakmış.

⇒ Benimki okula geldiğim ilk gün kaybolmuştu.

“Ki”nin Yazımı Kolay Yolu (Ki’nin Yazılışının Püf Noktası)

Buraya kadar Türkçede kaç çeşit “Ki” vardır sorusunun yanıtını detaylı bir halde verdik. Şimdi de “Ki” bağlacının ve ekinin yazılışının kolay yolunu sizlere aktaracağız.

Eğer cümle içinde “Ki”nin bitişik mi ya da ayrı mı yazılır mevzusunda kafamız karışırsa uygulayacağımız ergonomik yöntem şu olmalı: “Ki”ye “-ler” çokluk ekini getiriz. Eğer anlamda bozulma eğer olmazsa bitişik, anlam bozulur ise bu “ki” bağlaç olduğundan ayrı yazarız. Haydi şimdi örnekler üstünden bu yöntemi inceleyelim:

⇒ Ali’nin defteri eski, Ayşe’ninki yeniydi.

(Yukarıda verdiğimiz ergonomik yöntem dahilinde “Ayşe’ninki” sözcüğüne “-ler” çokluk ekini getiriyoruz. Gördüğünüz benzer biçimde “Ayşe’ninkiler” derken herhangi bir uyumsuzluk yaşanmadı. Dolayısıyla bu “ki” bağlaç değildir ve kelimeye bitişik yazılmalıdır.)

⇒ Bahçedeki öğrenciler zil çalınca derhal sınıfa koştu.

(“Bahçedekiler” derken anlamda bir uyumsuzluk oluşmadığından “ki”yi bitişik yazıyoruz.)

⇒ O şekilde güzel bakıyor ki etkilenmemek mümkün değil.

(“Bakıyor kiler” derken oluşan uyumsuzluk sebebiyle bu “ki”nin bağlaç bulunduğunu ve kesinlikle ayrı yazılması icap ettiğini anlıyoruz.)

⇒ Bizimki oldukça çok konuşuyordu. (Bizimkiler)

⇒ Duydum ki unutmuşsun… (Duydum kiler)

⇒ Şimdiki evlatları anlamakta zorlanıyorduk. (Şimdikiler)

NOT: Eylemlerden sonrasında gelen “ki” kesinlikle bağlaçtır ve devamlı ayrı yazılır.

⇒ Telefonumu açmadı ki gerçekleri ona anlatayım. (“Açmak” sözcüğü fiildir.)

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Türkçe Ders Notları
Edebiyat Ders Mevzuları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir