Kinaye, Kinaye Nedir? Kinaye Örnekleri, Kinayeli Söyleyiş

Bir çok vakit benzetme amacının haricinde bir sözcüğün hem gerçek anlamına hem de mecaz anlamına gelecek şekilde çift anlamlı bir halde kullanılmasına değinmece ya da kinaye denir.

“Kinayeli söyleyiş” lügatımızda ve edebiyatta çoğunlukla kullanılan, anlamı güzelleştiren bir sanat olarak gösterilir. Halk içinde; bir sözün üstü kapalı bir halde ifade edilmesi, alaya alınması, şakaya vurulması durumlarında “Kinaye yapmak” şeklinde kullanımı da mevcuttur. Kinaye sanatı mevzusunda dikkat edilmesi ihtiyaç duyulan hususun başlangıcında bir sözcüğün hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılmasıyla beraber ağırlıklı olarak mecaz anlamın ön plana çıkmış olması gelmesidir. Atasözü ve deyimlerde kinaye örnekleri görmek oldukça yaygın bir durumdur. Değinmece ve kinayeli atasözleri örnekleri aşağıda yer verilmiştir.

Kinaye Sanatı Örnekleri

Örnek 1

Ey benim sarı tamburam
Sen ne için inilersin
İçim oyuk derdim büyük
Ben onun’çün inilerim.” 

Pir Sultan Abdal’ın yukarıdaki dörtlüğünde geçen sazın belirtmiş olduğu “içim oyuk” ifadesi hem gerçek anlamda doğrudur hem de mecaz anlamda dert içinde olmak manasında kullanılmış. Hem mecaz hem de gerçek anlamda kullanılan bu sözcükler değinmece sanatına örnektir.

Örnek 2

Yaşlı dayı mavi gözlerini dünyaya yumdu.

Yukarıdaki cümlede yer edinen “Gözlerini yummak” ifadesi hem gerçek anlamda gözlerin kapanması hem de mecaz anlamda ölmeyi ifade ettiğinden kinaye sanatı örneğidir.

Örnek 3

Dadaloğlu’m der ki belim büküldü 
Gözümün cevheri yere döküldü

Yukarıda yer edinen dizelerdeki “Belim büküldü” ifadesinde belin bükülmesi gerçek anlamda kullanılabileceği şeklinde işlerin, yaşamın zorlaştığını ifade etmesi bakımından da mecaz anlamlıdır. Bundan dolayı “Belim büküldü” kinayedir.

Kinayeli Atasözleri Örnekleri

Birçok atasözünde kinaye sanatının kullanıldığını daha evvel de belirtmiştik. Kinayenin yer almış olduğu atasözleri örnekleri şu şekildedir:

Örnek 1

*Mum altına ışık vermez.

Yukarıdaki atasözünde mumun altına ışık veremeyeceği gerçek anlamdır. Sadece mecaz anlamda da mesela durumu iyi olan birinin yakınlarına yarar sağlamayacağı ifade edildiğinden mecazdır. Hem mecaz hem de gerçek anlamda kullanıldığı için kinaye örneğidir.

  • Hamama giren terler.
  • Damlaya damlaya göl olur.
  • Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
  • İşleyen demir pas tutmaz.
  • Ateş düşmüş olduğu yeri yakar.
  • Taşıma su ile değirmen dönmez.
  • Ayağını yorganına bakılırsa uzat.

Ek olarak Bkz -> Yazınsal Sanatlar

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir