Kısaltmaların Yazımı

Türkçemizi doğru kullanmak hem de iletişimi güçlendirmek için metin yazarken uymamız ihtiyaç duyulan belli başlı kurallar vardır. Yazım bilgisi olarak adlandırdığımız bu kurallar içinde oldukca sık kullanmasak da yapacağımız bir yanlışın derhal göze batacağı maddelerden birisi de “Kısaltmaların Yazımı“dır. Bu yazımızda hatasız bir yazım için kısaltmaları iyi mi kullanmamız icap ettiğini maddeler halinde ele alacağız.

Kısaltmaların Yazımı

Bir sözcüğün, ismin ya da terimin daha ergonomik olması adına yazarken bir harfinin ya da birkaç harfinin kullanılarak simgesel olarak ifade edilmesine kısaltma denir. Kısaltmalarda bir ortak kullanımı söz mevzusu olmalıdır ki her insanın zihninde aynı şey canlanabilsin. Mesela TDK denildiğinde her insanın bu kısaltmanın Türk Dil Kurumunu ifade ettiğini anlaması lazım.

1 ⇒ Ülke, kitap, mecmua, kurum ve yön adlarının her kelimesinin ilk harfi alınarak ve bu harflerin tamamı büyük yazılarak kısaltmalar yapılır.

TBMM → Türkiye Büyük Millet Meclisi
THY → Türk Hava Yolları
MKEK → Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu
TDED → Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi
K → Şimal

UYARI: Her ne kadar kısaltmalarda bir tek ilk harfler alınır desek de kimi zaman kelimelerin birkaç harfi (bilhassa son kelimenin) alınarak kısaltma yapılabilir ya da uyumluluk olsun diye nadiren de olsa aradaki bazı kelimelerden asla harf alınmayabilir.

BOTAŞ → Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi
İGDAŞ → İstanbul Gaz Dağıtım Sanayii ve Tecim Anonim Şirketi
ASELSAN → Askerî Elektronik Sanayii

UYARI 2: Kısaltmalar arasına kesinlikle nokta konulmaz. Kısaltmaların arasına nokta konulmamasının tek istisnası, yazımı gelenekselleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) isimleridir.

2 ⇒ Internasyonal kullanımı olan ölçü birimlerinde kısaltmalardan yararlanılır.

m → Metre
santimetre → Santimetre
kilo → Kilogram
l → Litre

3 ⇒ Kurum, müessese kitap, mecmua, yön adları ve ölçülerin haricinde kalan sözcük ya da sözcük gruplarının kısaltmasında ilk harf ve onunla beraber kelimedeki temel harfler baz alınır. Kısaltılan kelimeler eğer hususi isme, unvan ve rütbeye aitse ilk harfi büyük yazılmalıdır. Eğer kısaltılacak kelime hususi isim, unvan ve aşama haricinde cins bir isimse ilk harfi ufak yazılır.

İng. (İngilizce)
Fatih Mah. (Mahallesi)
Hatıra Sok. (Sokağı)
Av. (Avukat)
Alb. (Albay)
ed. (edebiyat)
fiz. (fizik)

4 ⇒ Kısaltmalara gelen eklerin iyi mi yazılacağıyla ilgili kaide şu şekildedir:

» Eğer kısaltmalar ufak harfle yazılanlardan ise ekler kelimenin (son kelimenin) okunuşuna nazaran yetirilir: kilo’dan (kilogramdan), g’a (grama)

» Kısaltmalar büyük harfle yapılanlardan ise son harfin okunuşuna nazaran ek getirilir: THY’ye, TDK’nin, TL’nin

» Bunların haricinde kalan ve büyük harflerle yazılsa da bir kelime benzer biçimde okunan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna nazaran getirilir: İGDAŞ’ın, ASELSAN’ı, TÜSİAD’da

UYARI: Numaralı kelimesinin kısaltması olan “no” da yazıldığı benzer biçimde okunduğundan gelen ek şu şekilde yazılacaktır: No.lu, No.suz

5 ⇒ Bir kısaltmanın sonunda nokta var ise ya da kısaltma üs işaretiyle (cm³ benzer biçimde) bitiyorsa kısaltmadan sonrasında kesme işaretini kullanmaya gerek kalmamıştır. İlgili ek kısaltmaya ya da üs işaretinin okunuşuna nazaran konur.

İng.nin (İngilizcenin)
64ten (altı üssü dörtten)

6 ⇒ Sert ünsüzle biten kısaltmalardan sonrasında gelen ekler kısaltmanın okunuşunu değiştirmez.

RTÜK’e (RTÜĞ’e şeklinde değil)
TÜBİTAK’ın (TÜBİTAĞ’ın şeklinde değil)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir