Koşuk Nedir? ⇒ Koşuk Özellikleri, Koşuk Örneği, Koşuklar

İslamiyet öncesi dönem Türk geleneklerinde yer edinen şölen ve sığır törenlerinde bazı şiirler okunurdu. İşte bu törenlerde şaman, kam, baksı ve ozanların kopuz eşliğinde çoğu zaman aşk, güzellik, doğa benzer biçimde temalarda okudukları şiirlere koşuk denir.

Törenler esnasında din adamları tarafınca okunan “koşuklar” tamamen Türk kültürünün izlerini taşımaktadır. Bu zamanda hemen hemen başka kültürlerden etkilenmediğimiz için koşuklar halkın anladığı bir dilde ve Türklerin ulusal vezni olan hece ölçüsüyle açıklanmıştır. Sadece şunu belirtmekte yarar var ki bu şiirler o dönemde sözlü anane kanalıyla varlıklarını devam ettirdiklerinden bugün koşuklar hakkında oldukca fazla informasyon sahibi değiliz. Bu türle ilgili bugün elimizde yer edinen örnekler ise örnekler ise Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Sözlük’it Türk adlı kitabından alınmıştır.

İslamiyet öncesi dönemde törenedekileri ve ava çıkacakları coşturmak amacıyla söylenen koşuklar, İslamiyet sonrası halk edebiyatında yerini “Koşma” şiirlerine bırakmıştır. Bu nazım şeklinin divan edebiyatında karşılığı ise “Gazel” olarak kabul görmektedir.

Koşuk Özellikleri

  1. Başta aşk, tabiat, güzellik, kahramanlık benzer biçimde mevzular olmak suretiyle birçok mevzuda açıklanmıştır.
  2. Bu şiirler sığır törenlerinde ve şölenlerde kopuz eşliğinde açıklanmıştır.
  3. Törenlerde bu şiirler şaman, kam, baksı ve ozan adında olan din adamları tarafınca okunmuştur.
  4. Hemen hemen başka kültürlerin tesiri görülmediğinden koşukların dili mütevazi ve millidir.
  5. Ulusal veznimiz olan hece ölçüsüyle söylenmişlerdir.
  6. Çoğu zaman hece ölçüsünün 7, 8 ve 11’li kalıplarıyla oluşturulmuştur.
  7. Nazım birimi olarak o zamandaki tüm şiirlerde olduğu benzer biçimde dörtlük tercih edilmiştir.
  8. Kafiye şeması aaab(abab, abcb), cccb, dddb… şeklindedir.
  9. Bu tür şiirlerde çoğu zaman yarım kafiyenin kullanıldığı görülür.
  10. Söyleyeni belli olmadığından anonim ürünlerdir.
  11. Koşuklarda lirik bir söyleyiş bulunmaktadır.

Koşuk Örneği

Kar buz kamuğ erüşdi
Tağlar suvı akışdı
Kökşin bulıt örişdi
Kayguk bolup egrişür ( 6)

Yagmur yagıp saçıldı
Türlük çeçek suçuldı
Yinçü kabı açıldı (8)
Çından yıpar yugruşur

Koydı bulut yağmurın
Kerip meblağ ak torın
Kırka koytı ol karın
Akın akar engreşür

(Günümüz Türkçesi ile)
Kar, buz, hepsi eridi ;
Dağların suyu aktı,
Mavi bulut belirdi,
Kayık olup salınır. (7)

Yağmur yağıp saçıldı,
Türlü çiçekler çıktı,
İnci (çiçeği) açıldı,
Sandal’la misk yuğruşur.

Bulut yağmurunu bıraktı,
(havaya) ak ağını gerip tutuyor.
O, karını kırlara bıraktı,
Sel(ler) inleyerek akıyor.

Sagu I Youtube Video  ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir